Ακούφιον: Το όπλο που σκότωσε τον Νικηφόρο Φωκά


1b - AKADEMY LEONTES - INTERNET

Του κ. Δημήτρη Σκουρτέλη, αγιοργάφου και ιστορικού μελετητή ο οποίος είναι και μέλος της Ακαδημίας Ιστορικών Ευρωπαϊκών Πολεμικών Τεχνών.

 

 

Τι ήταν το “ακούφιον”;

Το faussar
 

 

Παρά την περιγραφή του Λέοντος του Διακόνου, δεν μπορούμε να είμαστε απόλυτα σίγουροι για την μορφή και την χρήση αυτού του όπλου.

Βρισκόμαστε στις 11 Δεκεμβρίου του 969. Ο στρατηγός Ιωάννης  Τσιμισκής εισβάλλει κρυφά στο Μέγα Παλάτιον με μια ομάδα δολοφόνων με στόχο να σκοτώσει τον Αυτοκράτορα Νικηφορο Φωκά και να καταλάβει τον θρόνο. 

Το απόσπασμα των δολοφόνων κρύβεται στον γυναικωνίτη. 

Το στέμμα του Νικηφόρου Φωκά, το ευαγγέλιό του, το αυτοκρατορικό σκήπτρο του, ο βασιλικός σάκκος του και άλλα πολλά βρίσκονται στο μοναστήρι του Γέροντά του, Αγίου Αθανασίου του Αθωνίτη.

Ο Φωκάς το μαθαίνει από μια ανώνυμη επιστολή που του παραδόθηκε από έναν ιερέα (“…η γυναικωνίτις ερευνηθήτω, εν η άνδρες ένοπλοι καταληφθήσονται…”) και διατάσσει τον επιστάτη Μιχαήλ να προβεί σε έρευνα των χώρων, η οποία δεν απέδωσε, μια που η ίδια η γυναίκα του Αυτοκράτορα τους κάλυπτε! Μάλιστα, η βασίλισσα έπεισε τον Φωκά να μην κλειδώσει το μικρό δωμάτιο όπου προσεύχονταν και συνήθως κοιμόταν, διότι δήθεν θα πήγαινε να τον δει αργότερα.Τη νύχτα οι δολοφόνοι ανέβηκαν στη σκεπή του Μεγάλου Παλατίου και ανέβασαν με σκοινί τον Τσιμισκή που κατέφθασε με βάρκα από την θάλασσα.Τρομοκρατήθηκαν όταν βρήκαν άδειο τον βασιλικό κοιτώνα αλλά ένας δικός τους από το Παλάτι τους έδειξε το δωμάτιο προσευχής του Φωκά, οπου κοιμόταν καταγής ο ασκητικός και σκληραγωγημένος  Αυτοκράτορας.

Τον χτύπησαν και τον βασάνισαν αρκετή ώρα μέχρι να αποφασίσουν να τον αποτελειώσουν:

 

 
Κοινό καμπύλο σπαθί του Βυζαντίου (παραμέριον)

“και κάποιος τον χτύπησε μεταξύ πλάτης και μέσης” (στο “μετάφρενο”) “με ακούφιο και πέρασε πέρα-πέρα στο στέρνο. Το όπλο εκείνο ήταν σιδερένιο και μακρύ, μοιάζει με το ράμφος του ερωδιού στο σχήμα, με την διαφορά πως όσο η φύση το έκανε ίσιο στο πουλί, το όπλο απλώνεται σε ελαφρά καμπύλη καταλήγοντας σε αρκετά μυτερή αιχμή. Αυτό λοιπόν ήταν το τέλος του βίου που βρήκε τον Αυτοκράτορα Νικηφόρο…”

(Λέων ο Διάκονος)

Έχουμε πολλά δείγματα καμπύλων σπαθιών με μια κόψη στο Βυζάντιο, που μοιάζουν με τις “πάλες” της Τουρκοκρατίας. Φαίνονται να ήταν τόσο κοινά που δεν δικαιολογούν την ειδική περιγραφή που κάνει ο Λέων ο Διάκονος. Ούτε και είχαν μεγαλύτερη ισχύ από τα ίσια ξίφη, που ήταν κοινότερης χρήσης.

Ο Λέων μιλάει για ένα όπλο ικανό να προξενήσει μεγάλες πληγές, έχοντας ειδικό σχεδιασμό. 

Επίσης αφήνει να εννοηθεί πως το όπλο αυτό ήταν σπάνιο και άγνωστο στους πολλούς, και μάλιστα στο ακροατήριό του, που οι περισσότεροι, σαν μορφωμένοι, δεν ήταν άσχετοι με την διοίκηση του κράτους και συνεπώς τα στρατιωτικά.

 

 
Κοινό καμπύλο σπαθί του Βυζαντίου (παραμέριον)

 

Αποκλείοντας, λοιπόν, για τα παραπάνω το κοινό καμπύλο σπαθί του Βυζαντίου,  προτείνω δύο λύσεις για την μορφή αυτού του όπλου:

 


Αρχαίες Θρακικές ρομφαίες


Μάθημα οπλομαχίας ανάμεσα σε οπλίτη που φέρει  κοντό ξίφος ενάντια σε ρομφαιοφόρο (με θρακιή ρομφαία). Ο εξοπλισμός είναι μια ευγενική χορηγία του Συλλόγου Ιστορικών Μελετών ‘ΚΟΡΥΒΑΝΤΕΣ’.
———————————————————————————————
Πρώτη: Το “ακούφιον” ήταν ίσως μια παραλλαγή της αρχαίας θρακικης ρομφαίας, ενός δίχειρου όπλου που βρίσκονταν μεταξύ δόρατος και σπαθιού και ήταν ικανό για τέτοια χτυπήματα σαν αυτό που περιγράφεται.
Δεύτερη: Το “ακούφιον” είναι το αρχέτυπο του θλαστικού όπλου που υιοθέτησαν αργότερα οι Δυτικοί Ιππότες, του faussar,warbrand ή falchion, που έπαιρνε βέβαια πολλές μορφές, με κύριο χαρακτηριστικό την ισχυρή δύναμη κρούσης και την μονή κόψη. 
Το “ακούφιον” της Βίβλου Μόργκαν. Δείτε τοναριστερό ιππότη που το κρατάει μετα δυο χέρια πάνω απο το άλογο.
Μια αναπαράσταση τέτοιου όπλου βλέπουμε, 300 σχεδον χρόνια μετά την δολοφονία του Φωκά, στην Βίβλο Morgan ή  Maciejowski. Έχει εκπληκτική ομοιότητα με την περιγραφή του Λέοντος (ένα καμπύλο ράμφος ερωδιού) και από την άλλη, μοιάζει να προέρχεται και αυτό, από την αρχαία θρακική ρομφαία, με την μόνη διαφορά που εδώ, η κόψη βρίσκεται στο εξωτερικό της καμπύλης.
 
Ένας Ερωδιός

 

Αυτός είναι ο πιθανότερος “αδελφός” ή μάλλον “απόγονος” του μυστηριώδους βυζαντινού “ακούφιου”. Η χρονική διαφορά του ακούφιου και του εικονιζόμενου δυτικού όπλου δείχνει το πόσο τεχνολογικά προχωρημένο ήταν το Βυζάντιο στο τέλος της πρώτης χιλιετηρίδας μ. Χ.

 

 

 
Advertisements

One thought on “Ακούφιον: Το όπλο που σκότωσε τον Νικηφόρο Φωκά

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s