The Holy Lance

holy lance andrew latham

By Andrew Latham

Know Robinson Publishing- to be published in 2015

The year is 1191. A daring counterattack against the Saracens’ last-ditch effort to relieve the besieged city of Acre has not only saved the Christian host from a fatal defeat; it has also brought the leader of that counterattack, English Templar Michael Fitz Alan, to the attention of King Richard the Lionheart.

In the days that follow, the king charges Fitz Alan with a life-or-death mission – to recover the long-lost Holy Lance, a religious relic widely believed to be responsible for the near-miraculous success of the First Crusade.

The ensuing quest leads Fitz Alan and a hand-picked band of Templars on a journey deep into enemy territory, where they battle Saracens, Assassins, hostile Christians and even a traitor within their own ranks as they seek to return the Holy Lance to Christian hands and thereby ensure the success of the crusade.

About the Author

Knox Robinson author Andrew A. Latham is an award-winning professor of International Relations who regularly teaches courses in medieval political thought, international relations, and war. Trained as a Political Scientist, Latham has spent the last decade-and-a-half researching political violence in the Middle Ages. He has written scholarly articles on medieval war, the crusades, jihad, and the political thought of Saint Augustine and Saint Thomas Aquinas. His most recent book is a work of non-fiction entitled Theorizing Medieval Geopolitics: War and World Order in the Age of the Crusades.

Latham was born in England, raised in Canada and currently lives in the United States. He graduated from York University in Toronto with a BA (Honours) in Political Science, later earned an MA from Queen’s University in Kingston and, later yet, a PhD from his alma mater, York.

Latham is a member of the Historical Novel Society, the Historical Writers’ Association and De Re Militari: The Society For Medieval Military History.

Since 1997 Latham has been a member of the Political Science Department at Macalester College in Saint Paul, Minnesota, where he where he lives with his wife Wendy, daughter Bernadette and son Michael

Praise for The Holy Lance

“A fascinating and thrilling story played out under the boiling heat of Palestine at a time when two cultures clashed violently over the ultimate prize of Jerusalem.  Andrew Latham has created a believable and sympathetic lead character in the Templar Fitz Alan as well as providing us with a thrilling insight into the mysteries of the Templar order.  A most enjoyable tale, like that of an experienced jongleur, set against the personal conflict between Richard of England and Saladin.  It vividly resurrects the life and death struggle between Saracen and Crusader.” Dr. Paul Doherty, OBE, historian and critically acclaimed author of dozens of works of historical fiction, including The Templar, The Templar Magician and most recently The Last of Days.

“A timely and compelling novel. The Crusades inform and often infect our understanding of the contemporary Middle East, and while this book is fiction it reveals much of the truth about that misunderstood era. Outstanding reading.” – Michael Coren, award-winning television host, radio personality, syndicated columnist, and best-selling author of fourteen books, including most recently The Future of Catholicism.

“Grizzled warriors, an epic conflict, a fabled quest: Latham’s engrossing tale of violence and faith careens savagely through the Third Crusade and its legendary clash of wills – ‘Coeur de Lion’ versus ‘Saladin’,  ‘Frank’ versus ‘Saracen’. The splendid English Templar, Michael Fitz Alan – flawed, fearless, lethal – here joins the front rank of historical fiction’s greatest warriors.” — Dr. Dean F. Oliver, award-winning author, director of research at the Canadian Museum of History, and Knight of the Order of Orange-Nassau.

“If you’re looking for an historical adventure soaked in blood…  Quest for the Holy Lance delivers….  Latham shows a welcome attention to complexities of the Crusader world and to the details of Templar life.  A satisfying amount of blood is shed as Michael Fitz Alan and his Templar troops battle their way towards their goal.  And the book offers a rousing conclusion, with the promise of more to come.  Bring it on!” — Jack Hight, author of The Saladin Trilogy.

Click here to visit the Publisher’s website 

Click here to visit Andrew Latham’s personal website – includes an excerpt from the novel. You can also like him on Facebook and follow him on Twitter.

See also our interview with Andrew on his non-fiction book Theorizing Medieval Geopolitics: War and World Order in the Age of the Crusades.


From ‘ Where the Middle Ages Begin’





Επιτύμβια επιγραφή του Quintus Veranius — στον οποίο  ο Ονήσανδρος αφιέρωσε το "Στρατηγικόν"_μουσείο Ρώμης

Το έργο του απετέλεσε πρότυπο για τα στρατιωτικά ημερολόγια – χρονικά των Βυζαντινών αυτοκρατόρων Μαυρικίου (Flavius Mauricius Tiberius Augustus – 539 έως 602), Λέοντα ΣΤ’ του Σοφού (866 έως 912) και του Δούκα και Εκλέκτορα της Σαξονίας Maurice (1521 έως 1553).

To «Στρατηγικόν» αποτελεί είναι μία από τις σημαντικότερες πραγματείες στα αρχαία στρατιωτικά θέματα και παρέχει σπάνιες πληροφορίες για τις Ελληνικές στρατιωτικές τακτικές, ιδίως όσον αφορά στην αξιοποίηση του ελαφρού πεζικού στη μάχη. Βασίζεται δε στο έργο του Αινεία του Τακτικού εξέχοντα στρατηγικού και στρατιωτικού αναλυτή του 4ου π.Χ αιώνα.

Επιπλέον ο Ονήσανδρος συνέγραψε υπόμνημα στην Πολιτεία του Πλάτωνα το οποίο όμως δεν έχει διασωθεί.

Ακολουθεί η απόδοση στην νεοελληνική του «Προοιμίου» και «περί αιρέσεως στρατηγού» στην οποία κατεβλήθη προσπάθεια διατήρησης των νοημάτων και εννοιών που διατυπώνονται στο πρωτότυπο κείμενο.


Είναι πρέπον πιστεύω, να αφιερώσω μονογραφίες για την ιππευτική τέχνη, ή την θήρα (κυνήγι) και την αλιεία, ή την γεωργία, για τους άνδρες που είναι αφοσιωμένοι στις εν λόγω δραστηριότητες, αλλά μια πραγματεία για την στρατιωτική επιστήμη, ω Κουΐντε Βεράνιε, πρέπει να είναι αφιερωμένη στους Ρωμαίους και ειδικά σε όσους έχουν φθάσει στο αξίωμα του Γερουσιαστή και οι οποίοι μέσω της σοφίας του Καίσαρα Αύγουστου απέκτησαν τα αξιώματα του Υπάτου ή Στρατηγού, αμφότερα λόγω της στρατιωτικής τους θητείας (μακρά εμπειρία) αλλά και λόγω της διάκρισης των προγόνων τους.

Έχω αφιερώσει αυτήν την πραγματεία κατά κύριο λόγο σε αυτούς, χωρίς να τους θεωρώ ανίκανους για ηγεσία, αλλά έχοντας ιδιαίτερη εμπιστοσύνη στο γεγονός, ότι η άγνοια είναι άσχετη με την επιτυχία, ενώ η γνώση μαρτυρεί υπέρ του καλώς καμωμένου.

Για το λόγο αυτό, εάν αυτό που εκπόνησα έχει ήδη επινοηθεί από άλλους, ακόμη και τότε θα χαιρόμουν, επειδή δεν έχω εφεύρει στρατηγικά διδάγματα, αλλά προσπάθησα να συνεισφέρω στην τέχνη της στρατηγικής και της σοφίας που κληροδοτούν χρήσιμα διδάγματα στους μεταγενέστερους. Θα είμαι τυχερός αν θεωρηθώ ικανός, από τους εν λόγω άνδρες, στην καταγραφή μιας συνοπτικής αποτίμησης σε αυτά που έχουν ήδη επιτύχει οι Ρωμαίοι μέσω των θαυμαστών τους πράξεων.

Απομένει να πω με θάρρος για την εργασία μου, ότι θα είναι ένα σχολείο για καλούς στρατηγούς και ένα απολαυστικό αντικείμενο μελέτης για έμπειρους διοικητές σε καιρούς ειρήνης και εμείς πρέπει να γνωρίζουμε, αν μη τι άλλο, για το ποιό λόγο ορισμένοι στρατηγοί έχουν αποτύχει, ενώ άλλοι έχουν ακμάσει και αποκτήσει φήμη και να εξετάσουμε κυρίως την ανδρεία των Ρωμαίων, καθότι ούτε βασιλιάς, ούτε κράτος, ούτε άλλο έθνος πέτυχε μεγαλύτερη ηγετική θέση, ούτε καν εφάμιλλη κυριαρχία, όπως η παρούσα που είναι ακλόνητη για πολλά χρόνια.

Διότι δεν είναι τυχαίο, όπως φαίνεται σε μένα, ότι έχουν υπερβεί τα όρια της Ιταλίας και επεκτείνεται η κυριαρχία τους στα πέρατα της γης, με τις στρατηγικές τους πράξεις. Για αυτό είναι απαραίτητο να προσεύχονται στην τύχη να τους ευνοεί, αλλά ταυτόχρονα δεν πρέπει να θεωρούν ότι η τύχη είναι αρκετή.

Ανόητοι είναι εκείνοι που χρεώνουν τις αποτυχίες μόνο στην τύχη, αντί στην αμέλεια των διοικητών, καθώς και όσοι αποδίδουν τις επιτυχίες στην τύχη και όχι στην ικανότητα των στρατηγών. Δεν είναι λογικό απλά να απολύσεις χωρίς τιμωρία έναν στρατηγό που έχει προκαλέσει πλήρη καταστροφή, με την αιτιολογία ότι η τύχη είναι υπεύθυνη για τα πάντα, ούτε να αφήσεις χωρίς αναγνώριση τον επιτυχημένο στρατηγό, θεωρώντας τις επιτυχίες θέμα τύχης.

Δεδομένου ότι όλοι οι άνθρωποι είναι φυσικό να θεωρούν αξιόπιστους τους έμπειρους συγγραφείς, ακόμα κι αν ο τρόπος γραφής είναι αδύναμος, ενώ αισθάνονται δυσπιστία για τους άπειρους συγγραφείς ακόμα κι αν οι διδασκαλίες τους είναι εφικτές, λόγω έλλειψης φήμης, θεωρώ απαραίτητο να πω εκ των προτέρων, σχετικά με τις στρατιωτικές αρχές που περιέχονται σε αυτό το βιβλίο, ότι όλα αυτά προέκυψαν από την εμπειρία σε πραγματικές καταστάσεις και στα κατορθώματα που πραγματοποιήθηκαν από εκείνους τους άνδρες εξαιτίας των οποίων προέκυψε η υπεροχή των Ρωμαίων.

Αυτή η πραγματεία δεν περιέχει αυτοσχέδιες αναφορές προερχόμενες από ένα πολεμικά άπειρο και νεανικό μυαλό, αλλά βασιζόμενες σε πραγματικές μάχες, ειδικά των Ρωμαίων, από τις οποίες συνέλεξα τα τεχνάσματα που επινόησαν προκειμένου να αποφευχθούν δεινά, καθώς και τα μέσα που χρησιμοποίησαν για να τα εφαρμόσουν,.

Ούτε επεδίωξα επαίνους από εύπιστους αναγνώστες, αφήνοντας υπόνοιες ότι όλα τα στρατιωτικά στρατηγήματα που περιγράφω προέρχονται από την δική μου ευφυΐα και όχι την οξύνοια των άλλων, καθότι δεν θεωρώ ότι η δόξα κάποιου μειώνεται, όταν αναφέρει την αλήθεια.

Αν ένας στρατηγός με εμπειρία στο πεδίο της μάχης, είχε εκπονήσει παρόμοια εργασία, δεν θα θεωρούνταν μικρότερης αξίας επειδή εισήγαγε και μνημόνευσε στο έργο του, όχι μόνο τα προσωπικά του επιτεύγματα, αλλά και τις λαμπρές πράξεις των άλλων στρατηγών, έτσι και εγώ δεν θεωρώ ότι θα κέρδιζα λιγότερους επαίνους, διότι οφείλω να ομολογήσω ότι όλα αυτά τα οποία γράφω δεν προέρχονται από την δική μου νοημοσύνη. Αντιθέτως επέλεξα την αντίθετη πορεία, που σου προσφέρει τον έπαινο χωρίς κατηγορίες και την αξιοπιστία χωρίς συκοφαντία.

Περί αιρέσεως (επιλογής) στρατηγού

Πιστεύω λοιπόν ότι πρέπει να επιλέγουμε στρατηγό, όχι λόγω της ευγενούς καταγωγής όπως επιλέγονται οι ιερείς, ούτε λόγω πλούτου όπως οι κοσμήτες στα γυμνάσια, αλλά επειδή είναι εγκρατής, διαθέτει αυτοκυριαρχία, οξυδέρκεια, είναι ολιγαρκής, ακάματος, σε εγρήγορση, απαλλαγμένος από φιλαργυρία, μεσήλικας, πατέρας, με ρητορικές ικανότητες και άνθρωπος με καλή φήμη.

Ο στρατηγός πρέπει να είναι εγκρατής, προκειμένου να μην αποσπάται η προσοχή του από τις απολαύσεις του σώματος, ώστε να παραμελεί την εξέταση θεμάτων υψίστης σημασίας.

Πρέπει να διαθέτει αυτοκυριαρχία, διότι όταν ένα πρόσωπο με εξουσία, συνδυάζει έκφυλα ερεθίσματα με την άσκηση εξουσίας, καθίσταται ανεξέλεγκτος στην προσπάθεια να ικανοποιήσει τα πάθη του.

Να είναι οξυδερκής (εύστροφος) διότι μπορεί να μείνει άγρυπνος πολλές νύχτες ασχολούμενος με σημαντικές υποθέσεις………και ως γνωστόν το βράδυ, με τον νού σε κατάσταση ηρεμίας και οξυδέρκειας, ο ικανός στρατηγός τελειοποιεί τα σχέδιά του.

Ολιγαρκής, δεδομένου ότι η ικανοποίηση πολυτελών επιθυμιών των στρατηγών, αναλώνει χρόνο και απαιτεί σπατάλη πολύτιμων πόρων.

Ακάματος (ακαταπόνητος) για εργασία, διότι δεν μπορεί να είναι ο πρώτος……αλλά ο τελευταίος από το στράτευμα που θα κουρασθεί.

Σε εγρήγορση, διότι ο στρατηγός πρέπει να είναι γρήγορος και να επικεντρώνεται σε κάθε θέμα άμεσα………και όπως λέγει ο Όμηρος: «γρήγορος όπως ένα πουλί, ή όπως η σκέψη» καθότι πολύ συχνά προκύπτουν απροσδόκητες καταστάσεις που απαιτούν αστραπιαίες αποφάσεις χωρίς περιθώρια εσφαλμένων εκτιμήσεων.

Να είναι γενναιόδωρος (να μην είναι φιλάργυρος) προσόν που πρέπει να εκτιμάται ιδιαιτέρως, δεδομένου ότι είναι απαραίτητο για την αδιάφθορη και απρόσκοπτη διαχείριση των υποθέσεων. Διότι πολλοί είναι αυτοί που μπορούν να αντιμετωπίσουν με θάρρος τις ασπίδες και τα δόρατα του εχθρού, αλλά είναι ευάλωτοι στην γοητεία του χρυσού, ο οποίος όμως αποτελεί ένα ισχυρό όπλο ενάντια στον εχθρό και ιδιαίτερα χρήσιμο για την νίκη.

Να μην είναι πολύ νέος, ούτε ηλικιωμένος (μεσήλικας) δεδομένου ότι ο μεν νεαρός άνδρας δεν εμπνέει εμπιστοσύνη, ο δε γέρος είναι αδύναμος και αμφότεροι είναι επιρρεπείς σε σφάλματα…………….ο μεν νεαρός λόγω παρορμητικότητας και απερισκεψίας, ο δε ηλικιωμένος λόγω φυσικής αδυναμίας.

Η ιδανική ηλικία βρίσκεται κάπου μεταξύ των δύο ηλικιών (μεσήλικας) διότι το φυσικό σθένος υπάρχει στον άνδρα που δεν έχει γεράσει και η ευθυκρισία στον άνδρα που δεν είναι πολύ νέος. Όσοι εκτιμούν την σωματική δύναμη χωρίς ευθυκρισία, ή την ευθυκρισία χωρίς σωματική δύναμη, θα αποτύχουν. Διότι ένα αδύναμο μυαλό δεν μπορεί να παράγει πολύτιμες ιδέες, ούτε η δύναμη από μόνη της να φέρει σε πέρας οποιαδήποτε αποστολή.

Ο στρατηγός πρέπει να είναι άνθρωπος με καλή φήμη, επειδή η πλειοψηφία των ανδρών, όταν τίθενται υπό τας διαταγάς αγνώστων στρατηγών, αισθάνονται άβολα. Διότι ουδείς υπακούει εθελοντικά σε κάποιον ο οποίος είναι κατώτερός του.

Είναι απολύτως απαραίτητο, ένας στρατηγός να διαθέτει εξαιρετικά γνωρίσματα και χαρακτήρα.

Επιπλέον, ένας άνδρας με καλή φήμη αποτελεί ιδανική επιλογή επιλογή, διότι οι άνδρες θα έχουν εξαρχής αυθόρμητη και φυσική αγάπη για τον στρατηγό τους, θα εκτελούν γρήγορα τις εντολές του, θα τον εμπιστεύονται και θα συνεργάζονται μαζί του, σε περίπτωση κινδύνου.

Θα προτιμούσα ο στρατηγός μας να είναι πατέρας, αν και δεν θα ηρνούμην σε άτεκνο, υπό τον όρο ότι θα είναι καλός άνθρωπος. Διότι εφόσον έχει μικρά παιδιά, είναι ισχυρό κίνητρο να διατηρήσει την καρδιά του αγνή και τις δεσμεύσεις προς την πατρίδα. Όταν δε τα παιδιά του ενηλικιωθούν, θα γίνουν σύμβουλοι και βοηθοί, πιστοί θεματοφύλακες των μυστικών του, βοηθώντας τον να διεκπεραιώσει επιτυχώς τις υποθέσεις του κράτους.

Να είναι καλός ρήτορας. Διότι όταν ο στρατηγός ομιλεί στους άνδρες του πριν από τη μάχη, η ενθάρρυνση των λόγων του, τους κάνει να περιφρονούν τον κίνδυνο και να επιδιώκουν την τιμή. Αν συμβεί κάποια καταστροφή στο στράτευμα, μια ενθαρρυντική ομιλία θα δώσει νέα δύναμη στις ψυχές των ανδρών, καθότι μια επιδέξια διοίκηση είναι πολύ πιο χρήσιμη στην αντιμετώπιση της απογοήτευσης την ώρα της ήττας, από τους ιατρούς που φροντίζουν τους τραυματίες.

Διότι οι ιατροί φροντίζουν μόνο τους τραυματίες, ενώ ο εύγλωττος στρατηγός, όχι μόνο εμψυχώνει τους ανήμπορους, αλλά «στήνει ξανά στα πόδια τους» και τους υγιείς.

Ακριβώς όπως οι κρυφές ασθένειες είναι δυσκολότερο να θεραπευθούν, έναντι αυτών με εξωτερικά συμπτώματα, έτσι είναι δυσκολότερο για μια ομιλία να θεραπεύσει μια απελπισμένη καρδιά, από ένα καταπονημένο σώμα.

Ουδεμία πόλη θα παρατάξει στρατό στο πεδίο της μάχης χωρίς στρατηγό, ούτε θα επιλέξει στρατηγό ο οποίος δεν μπορεί να ρητορεύσει.

Ένας εύπορος άνθρωπος κατά τη γνώμη μου δεν πρέπει να επιλέγεται ως στρατηγός λόγω του πλούτου του, εφόσον δεν πληροί τα απαιτούμενα προσόντα, ούτε ένας πτωχός να είναι απορριπτέος λόγω της φτώχειας του. Δεν είναι απαραίτητο ο στρατηγός είναι πλούσιος ή φτωχός, καθότι δεν πρέπει να αποτελεί κριτήριο επιλογής η περιουσιακή του κατάσταση, αλλά ο χαρακτήρας του.

Ο εύπορος στρατηγός που είναι καλός δύναται νε ξεπεράσει τον ευγενή, ενώ ο κακός θα μπορέσει να πράξει το ίδιο στον βαθμό που η πανοπλία από χρυσό και ασήμι ξεπερνά εκείνη από χαλκό και σίδηρο – καθότι οι πρώτες πλεονεκτούν σε διακόσμηση αλλά οι δεύτερες σε αποτελεσματικότητα – υπό τον όρο ότι αυτός δεν θα είναι φιλοχρήματος, ακόμη και αν ήταν ο πλουσιότερος άνθρωπος στον κόσμο. Με αυτήν την έκφραση αναφέρομαι στους τοκογλύφους, εμπόρους, ή εκείνους που ασχολούνται με παρόμοιες εργασίες. Διότι αυτοί οι άνδρες είναι μικρόνοοες, συγκινούνται από το κέρδος και ανησυχούν για το πώς θα αποκτήσουν χρήματα, χωρίς να διαθέτουν ίχνος από τα ευγενή αισθήματα ενός στρατηγού.

Θα χαιρετίζαμε ένα όνομα προερχόμενο από επιφανή οικογένεια, αλλά χωρίς αυτό να αποτελεί αποκλειστικό κριτήριο επιλογής.

Διότι είναι επικίνδυνο να εξετάσουμε τα επιτεύγματα που πέτυχαν οι πρόγονοί του στρατηγού και όχι τι καλείται να επιτύχει αυτός τώρα. Στην πραγματικότητα, είναι ανοησία να τιμάμε τους στρατιώτες για τις ευγενείς πράξεις των ιδίων και όχι των προγόνων τους και από την άλλη πλευρά να επιλέγουμε στρατηγούς έστω και ανίκανους, λόγω των προγόνων τους.

Φυσικά, αν ο στρατηγός διαθέτει ευγενή καταγωγή και πληροί τα υπόλοιπα προσόντα είναι τυχερός……………………………..αλλά το όνομα χωρίς τις λοιπές αρετές είναι άχρηστο.

Αρχαίο κείμενο

Aπό ‘Χείλων~ Ιστολόγιο ιστορικών αναδρομών και προβληματισμού’


Ένας Βυζαντινός μιλά για τους νομάδες της Ασίας και τους Μογγόλους


Του κ. Δημήτρη Σκουρτέλη, αγιοργάφου και ιστορικού μελετητή ο οποίος είναι και μέλος της Ακαδημίας Ιστορικών Ευρωπαϊκών Πολεμικών Τεχνών.

Ο Νικηφόρος Γρηγοράς για τους Μογγόλους.

Μεταφορά στη Νεοελληνική: Δημήτρης Σκουρτέλης.

Οι παρενθέσεις και οι υποσημειώσεις είναι του μεταφραστή.


…Ο Νικηφόρος Γρηγοράς, (1295−1360) ήταν βυζαντινός ιστορικός, φιλόσοφος, θεολόγος, μαθηματικός, αστρονόμος, από τους σημαντικότερους πνευματικούς άνδρες του 14ου αι. μαθητής του Θεόδωρου Μετοχίτη και ευνοούμενος του αυτοκράτορα Ανδρόνικου Β΄ Παλαιολόγου.

Φτάνοντας εδώ στην εξιστόρησή μου, δεν θα μου άρεσε να αποσιωπήσω τα σχετικά με τους Σκύθες,[1] που σε τούτους τους καιρούς επιτέθηκαν στην Ασία και την Ευρώπη. Θα μας αναγκάσουν όσα θα πούμε στη συνέχεια να κάνουμε αναφορές γι αυτούς πολλές φορές, και πρέπει να συγκεντρώσουμε από τώρα τα στοιχεία, να διαλευκάνουμε όσα τους αφορούν και έτσι να αναφερόμαστε στο μέλλον σε αυτούς ευκολότερα.

Γιατί, αν είναι να λέμε συνεχώς πράγματα που οι άλλοι δεν ξέρουν, να ξεκαθαρίζουμε συνεχώς έννοιες, και να κάνουμε την μία αναφορά πάνω στην άλλη, θα καταντήσουμε σαν τα κυνηγόσκυλα, όταν ιχνηλατούν στα λαγοτόπια, και στρέφουν την μύτη τους από το ένα ίχνος στο άλλο.

Είναι πολυάριθμο έθνος, που κατοικεί πολύ πιο βόρεια από τον κόσμο που εμείς γνωρίζουμε, όχι ακριβώς στον Βόρειο Πόλο, αλλά στις αμέσως βορειότερες περιοχές (παραλλήλους) γύρω από όλον τον κόσμο. [2]

Έτσι τα παρέδωσαν όσοι έγραψαν τις αρχαιότερες ιστορίες στους προηγούμενους από μας, και εμείς τα πήραμε από αυτούς, μαζί με όλα τα στοιχεία (πείρα) που προστέθηκαν με τον καιρό.

Αρχαίοι Σκύθες.
Η αναπαράσταση έγινε με βάση ταφικά ευρήματα.

Ο Όμηρος τους αποκαλεί «γαλακτοφάγους» και «αβίους» και «δικαιότατους των ανθρώπων». Εκεί δεν κάνουν κόλπα οι μάγειροι, ούτε τα γεύματα είναι πολυτελή. Δεν φυτεύουν και δεν οργώνουν, ούτε και στον ύπνο τους, ούτε καν το φαντάζονται. Η τροφή τους είναι ότι φυτρώνει στο χώμα, και τα σώματα και το αίμα των υποζυγίων τους και των άλλων ζώων τους. Φυσική τροφή τους είναι και όποιο άγριο ζώο ή πουλί πιάσουν. Ρούχο αυτοσχέδιο, έχουν τα δέρματα των ζώων. Το ασήμι, το χρυσάφι, το μαργαριτάρι, ο λυχνίτης λίθος, έχουν γι αυτούς αξία όσο η σκόνη.

Δεν έχουν πανηγύρια και θέατρα, και βουλευτήρια και ναύσταθμους και τριηραρχίες και αγορανομίες, αλλά έχουν ησυχάσει από δαύτα και ζούνε ατάραχη ζωή.


Όπως οι πυρετοί των ανθρώπινων σωμάτων ξεκινάνε από την ύλη, και από αυτήν παροξύνονται, όσο η ύλη χορηγείται, και όταν το σώμα δεχτεί μεγάλες νηστείες και φάρμακα από γιατρούς, καταναλώνει την ύλη και αμέσως σταματά ο πυρετός…. Έτσι και εκείνοι οι άνθρωποι, μια που δεν έχουν αυτά για τα οποία ξεκινάνε οι διαμάχες και οι φιλονικίες και οι αιματοχυσίες, δεν στήνουν ούτε δικαστήρια, ούτε βουλευτήρια, ούτε εκεί διαβάζονται δημόσια οι νόμοι, ούτε γίνονται λεκτικά κόλπα και διαστρεβλώσεις, και έννοιες λαβυρινθώδεις δεν υπάρχουν. Φυσική Δικαιοσύνη τους απονέμεται, και αυτονομία χωρίς φθόνο από τους άλλους. Και για όλα αυτά ο Όμηρος τους ονόμασε «δικαιότατους των ανθρώπων». [3]


Το όνομά τους οι αρχαίοι σοφοί μας το πέρασαν με διάφορες μορφές. Ο Όμηρος τους λέει Κιμμέριους, ο Ηρόδοτος που έγραψε για τα Περσικά τους λέει Σκύθες διαφόρων ειδών, ο Πλούταρχος ο Χαιρωνεύς τους λέει Κίμβρους και Τεύτονες[4] όχι επιβεβαιωμένα, αλλά αμφιβάλλοντας ο ίδιος για τον εαυτό του. Το κανονικό τους όνομα θα έπρεπε να είναι αυτό που οι ίδιοι χρησιμοποιούν. Όσοι χρησιμοποιούν για δαύτους ονόματα Ελληνικά, ο καθένας τους ονομάζει όπως του καπνίσει, μια που επιτίθενται σαν χείμαρρος στον δικό μας κόσμο, και κάθε φορά σε διαφορετικό μέρος.

Αρχαίος Σκύθης. Αναπαράσταση με βάση το κρανίο του.


Όπως υπάρχουν ουράνιοι τρόμοι εκ Θεού που πέφτουν στους ανθρώπους, κεραυνοί και φωτιές και βροχές κατακλυσμιαίες, και επίγειοι τρόμοι, σεισμοί και ρήγματα, και (δηλητηριώδη ηφαιστιογενή) αέρια και τυφώνες και λαίλαπες, έτσι και αυτοί συγκεντρώνονται από τον Θεό σαν βόρειοι αρκτικοί τρόμοι, ας πούμε, και η θεία πρόνοια τους στέλνει εναντίον όποιων και όποτε θέλει, σαν άλλη μια μάστιγα.

Από εκεί αποκόπηκαν πολλοί και λήστεψαν αρκετούς τόπους, και υποδούλωσαν πολλά έθνη, όπως ένα μεγάλο κύμα πλημυρίζει παρασέρνει όσα βρίσκονται στην ακτή.

Ξεκινάνε ξεβράκωτοι και ακτήμονες, αλλά μετά αλλάζουν τρόπο ζωής, επηρεασμένοι από τους νέους τόπους όπου εγκαθίστανται. Είναι όπως τα μεγάλα ποτάμια, που δεν χάνουν το πόσιμο νερό και δεν γίνονται αλμυρά με το που φτάνουν στην άμμο της θάλασσας, αλλά προχωρούν πολύ μέσα της χωρίς να αναμιχθούν με αυτήν, αλλά μετά υποχωρούν, και παραδίδονται στην εξουσία του πλουσιότερου νερού.

Έτσι λοιπόν, και όσοι κατοίκησαν πιο κοντά στην αρχική περιοχή από όπου ξεκίνησαν, την Σκυθία, κράτησαν καθαρό και το αρχικό όνομα. Αυτοί ονομάζονται Σκύθες, και η γη που τους τρέφει, Σκυθία. Αυτοί είναι όσοι κατοίκησαν πέρα από τις πηγές του Τάναϊ (Ντον) και τον ίδιο τον ποταμό. Περνώντας από εκεί, ξεχύθηκαν στην Ευρώπη και διεσπάρησαν στην πλευρά της Μαιώτιδος (Αζοφικής) που βλέπει προς τον Ζέφυρο.

Κατόπιν, αφού πέρασαν πολλά χρόνια, άλλοι, αφού αποσχίσθηκαν από την μεγάλη πηγή των Σκυθών, χωρίστηκαν σε δυο μέρη:

Το ένα, αφού κατάστρεψε τους Σαυρομάτες που ήταν προς την Ασία, έφτασε μέχρι την Κασπία Θάλασσα, όπου ήδη οι εκεί είχαν αποβάλλει το πάτριο όνομα και λέγονταν Σαυρομάτες, Μασσαγέτες, Μελάγχλαινοι και Αμαζόνες. Όσα ονόματα είχαν πάρει οι διαιρεμένες φυλές, τα πήραν και αυτοί, μια που είχαν μετοικήσει εκεί μόνιμα και αναπότρεπτα.

Το άλλο μέρος, στράφηκε στην Ευρώπη, και πήραν και αυτοί τα ονόματα των Σαρματών και των Γερμανών. Καιρό μετά, μπήκαν και στη χώρα των Κελτών και αποκλήθηκαν Γαλάτες και Κέλτες. Εδώ λένε πως όσοι πέρασαν τις Άλπεις και εκστράτευσαν στην Ιταλία κατά πολλές μυριάδες, οι Τεύτονες και οι Κίμβροι, συν γυναιξί και τέκνοις, κατακόπηκαν από τις Ρωμαϊκές δυνάμεις με υπάτους και στρατηγούς τους Μάριο Γάιο και Κάτουλο Λουτάτιο.

Και για να μην τα πολυλογούμε, πολλές φορές πέρασαν και στην Αφρική, κατανικώντας τους Δυτικούς Ίβηρες και περνώντας τον πορθμό στις Ηράκλειες Στήλες.

Αρχαίοι Σκύθες

Αυτοί λοιπόν, σε όσους ορμήξουν, γενικά τους κατατροπώνουν, και κυριεύουν τους ξένους τόπους.  Την Σκυθική γη όμως, κανένας δεν φαίνεται να την υπέταξε στον αιώνα. Ο λόγος είναι που εξ αρχής έχουν απορρίψει τον μαλθακό και πολύπλοκο τρόπο ζωής, δεν τρώνε στάρι, δεν πίνουν κρασί, δεν καλλιεργούν την γη, δεν φύτεψαν ποτέ αμπέλια, ούτε άλλο από τα σπαρτά από τα οποία ο υπόλοιπος κόσμος εξαρτάται για να τραφεί.

Αυτά που στους Σκύθες φαίνονται ευχάριστα και καθόλου κουραστικά, είναι εξαντλητικά για τους αντιπάλους τους. Πρέπει οι εχθροί τους να κουβαλάνε επί πλέον αποσκευές εκτός από τους πολεμιστές, και όπου στρατοπεδεύσουν, χρειάζονται μεγάλη αγορά, για να παρέχουν σε αυτούς και τα ζώα τους τα απαραίτητα.

Ενώ οι Σκύθες, ζώντας ζωή χωρίς ανάγκες και αποσκευές, κάνουν εύκολα τις εκστρατείες τους, διατρέχοντας απόσταση τριών ημερών πορείας (για πολιτισμένο στρατό) σε μια μέρα, σα να ήταν πουλιά, και από εκεί που θα ακουστεί πως έρχονται, εμφανίζονται ταχύτατα σε άλλο μέρος, χωρίς να κουβαλάνε τίποτα, αλλά έχοντας τα πάντα όσα χρειάζονται για να νικήσουν. Έτσι, ακόμα και αν εκστρατεύουν με μικρούς αριθμούς, οι γρήγορες και εύστροφες κινήσεις τους, και πάνω απ’ όλα το ότι δεν νοιάζονται καθόλου για τον εαυτό τους, τους κάνει σαν θηρία άγρια στις μάχες.

Αλλά ας ξαναγυρίσουμε εκεί που σταματήσαμε. Όσο είχε ακόμη τα σκήπτρα των Ρωμιών ο Δούκας Ιωάννης (ο Βατάτζης) ένα πολυπληθές μέρος των Σκυθών, ανερχόμενο σε πολλές μυριάδες ξεκίνησε από την Υπερβόρεια και έφτασε αθρόο μέχρι την Κασπία Θάλασσα. Πάντως, αφού πέθανε ο ηγεμόνας τους ο Σιτζισχάν[5] μοίρασαν την ηγεμονία οι δυο γιοί του ο Χαλαού και ο Τελεπουγάς.  Ο Χαλαού αφήνοντας τον Βορρά και την Κασπία και τον ποταμό Ιαξάρτη, που ξεκινά από τα Σκυθικά Όρη και κατεβαίνει πλατύς και βαθύς εκβάλλοντας στην Κασπία, κατέβηκε μέσω της Κάτω Ασίας.

Θα περιμένουμε μέχρι να μιλήσουμε γι αυτά.


Μια τυπική τακτική των Μογγόλων.
Ψεύτικη υποχώρηση κατά την οποία εκτοξεύουν φονικά βέλη.
Παρασύρουν έτσι τον εχθρό που τους καταδιώκει και έχει χάσει την συνοχή του,
στην αντεπίθεση του βαρέως τους ιππικού που βρίσκεται πίσω τους…


Με ελκύει το θέμα της Ευρώπης. Διότι ο άλλος γιος του Σιτζισχάν, ο Τελεπουγάς, έχοντας σαν σύνορο της εξουσίας του τους πρόποδες του Καυκάσου και τα πελάγη της Κασπίας, βάδισε μέσα από την γη των Μασσαγετών και των Σαυροματών, κατακτώντας την όλη, και όσα έθνη κατοικούν γύρω από την Μαιώτιδα και τον Τάναϊ.

Μετά, περνώντας τις πηγές του Τάναϊ, ξεχύθηκε κάτω δυνατά, μέσα στους λαούς της Ευρώπης. Αυτοί ήταν πολλοί και ανάμικτοι. Όσα ήταν στα ηπειρωτικά, ήταν λείψανα και κομμάτια των αρχαίων Σκυθών, που διαχωρίζονταν σε νομάδες και ‘αροτήρες’ (γεωργούς) Αυτοί που πλήθαιναν στην Μαιώτιδα και τον (Εύξεινο) Πόντο ήταν Ζικχοί, Αβασγοί, Γότθοι και Αμαξόβιοι, Ταυροσκύθες και Βορυσθενίτες, και κοντά σε αυτούς όσοι κατείχαν την Μυσία στις εκβολές του Ίστρου. (Δούναβη) Ούννους και Κομάνους τους έλεγαν αυτούς και άλλοι τους ονόμαζαν Σκύθες. Τρόμαξαν από την βαριά και απρόκλητη επίθεση των Σκυθών, και κατάλαβαν πως έπρεπε να μεταναστεύσουν από εκεί. Κανείς δεν είχε βάσιμη ελπίδα πως θα μπορούσε να αντισταθεί.

Όλοι, πόλεις και λαοί καταστρέφονταν και συντρίβονταν σα να ήταν στάχια σε αλώνι το καλοκαίρι. Έτσι λοιπόν, απογοητευμένοι από τον πόλεμο με τους Σκύθες, αντί άλλου πλεούμενου γέμισαν δέρματα με άχερα και πέρασαν τον Ίστρο με τα γυναικόπαιδά τους. Δεν περιπλανήθηκαν και λίγο σε όλη την Θράκη, ψάχνοντας μέρος να τους ταιριάζει. Δεν ήταν λιγότεροι από δέκα χιλιάδες.

Οι δυτικοί ιππότες υπήρξαν τοσο εύκολη λεία για τους Μογγόλους

Πριν τους σταματήσει την περιπλάνηση, ο βασιλιάς Ιωάννης τους καλοδέχτηκε με μεγαλοπρεπή δώρα και άλλα καλοπιάσματα και έτσι τους έλκυσε, κατατάσσοντάς τους στα Ρωμαίϊκα στρατεύματα, προσφέροντάς τους διάφορες περιοχές για κατοικία, άλλες στην Θράκη και την Μακεδονία και άλλες στην Ασία, στον Μαίανδρο και την Φρυγία.όσο και κάθε άλλος στρατός της εποχής.


Αλλά η αφήγηση πάλι στην Ανατολή μας βγάζει, σε εκείνους τους Υπερβόρειους Σκύθες που έπεσαν δυνατά σαν ακρίδες στην Ασία και την κατοίκησαν και την σκλάβωσαν σχεδόν όλη.

Ετούτοι πέρασαν τα στενά της Κασπίας και βγήκαν στις πλάτες των Σογδιανών και των Βακτριανών, και τους ποταμούς Ώξο και Σόγδο, που είναι μεγάλοι και τρέφονται από πολλές πηγές. Πέρασαν τον χειμώνα στους πρόποδες των μεγάλων βουνών που ήταν μπροστά, απολαμβάνοντας τα αγαθά της λείας των εκεί χωρών, όση πήραν. Αυτά τα βουνά είναι πολλά και μεγάλα και έχουν το γενικό όνομα Ταύρος και διαπερνούν την Ασία ακριβώς στη μέση. Η αρχή τους προς τον Ζέφυρο είναι κοντά στο Αιγαίο Πέλαγος, και ξεκινώντας από εκεί σκίζουν όλη την Ασία μέχρι να τελειώσουν στον Ωκεανό προς τον Απηλιώτη. [6]

Όταν έφτασε η Άνοιξη, που όλο το πρόσωπο της γης ντύνεται με χλόη, οι Σκύθες εγκατέλειψαν τα χειμαδιά στους πρόποδες των βουνών, σαν τις κατσίκες και τα βόδια, και καβάλησαν τις κορφές των βουνών, και κύλησαν πάνω στα εκεί έθνη και τα έκαναν όλα λεία πολέμου.

Φτάσανε στις Ινδίες, που διασχίζονται από τον μεγάλο ποταμό Ινδό. Και αφού τους έβαλαν ζυγό δουλείας, δεν πήγαν ανατολικά, λόγω του ανώμαλου και ζεστού τόπου. [7] Επιτέθηκαν ορμητικά στην Καρμανία και την Αραχωσία, και αφού όλοι υπέκυπταν εύκολα, φτάσανε στους Χαλδαίους και τους Άραβες. Μετά, διαβήκανε στους Βαβυλώνιους και τους Ασσύριους, και αφού κατέλαβαν την Μεσοποταμία, και τους άρεσαν οι χάρες του τόπου, εκεί σταματάνε την περιπλάνηση, που ήδη είχε κρατήσει τρία χρόνια, από τότε που πέρασαν τον ποταμό Ιαξάρτη και χωρίστηκαν από τους ομόφυλούς τους, γενόμενοι μόνοι τους κύριοι της Ασίας.

Σαν την φωτιά που άρχισε σε δάσος πυκνό, δεν κατατρώγει πρώτα μόνο αυτό, αλλά παρόμοια τρώει και όλα τα γύρω, ενώ τρέφεται εύκολα από αυτό. Έτσι και ο αρχηγός των Σκυθών ήθελε όλα τα μέρη της Ασίας που προσφέρονταν για εγκατάσταση και απόλαυση. Όσα είχε δεν του έφτασαν για να ησυχάσει, και δεν άφηνε ήσυχα τα γειτονικά μέρη. Έστειλε τους υπαρχηγούς του, σατράπες και χιλίαρχους, πρώτα στους Πάρθους και τους Μήδους. Μετά, ανεβαίνοντας την Μεγάλη Αρμενία κάλπασε μέχρι την Κολχίδα και την εκεί Ιβηρία.

Ένας βαριά οπλισμένος Μογγόλος ιππέας.


Επρόκειτο δε, στα επόμενα χρόνια να προελάσει στο εσωτερικό της Ασίας και να κάνει σύνορα τις άμμους της παραλίας, εκεί που συνθηκολογούν η γη και η θάλασσα. Δεν θα ήταν ανεκτό να αφήσει έξω από την λαβή του κάτι από όσα γεμίζουν την Ασία.

Πρόσφατα ηρέμησαν μένοντας εκεί, μοιράζοντας μεταξύ τους πόλεις και χώρες, και κτήματα και σπίτια, που χάριζαν στο σώμα τους ευθυμία και καλοπέραση.

Το χρυσάφι και το ασήμι και η ποικιλία των αγαθών και η πολυτέλεια –που είναι συνήθης σε εκείνα τα μέρη που κατέκτησαν- δεν τους ήταν γνωστή ούτε χρήσιμη. Γι αυτό και τα προσπέρναγαν σαν να ήταν σκόνη και τα νόμιζαν σκουπίδια. Γιατί η Φύση, γίνεται δάσκαλος στο να αποκτάμε πρώτα αυτά που έχουμε ανάγκη. («Η γαρ φύσις των αναγκαίων γίνεται πρώτον διδάσκαλος»)

Υποθετικό άγαλμα του Τσένγκις Χαν

Αλλά τώρα, ενώ ήταν συνηθισμένοι μόνο στα απαραίτητα, και περιορίζονταν σε αυτά, αφού έπεσαν σε τόσες χάρες εκείνων των τόπων που κατάκτησαν, όσες έχει η Βαβυλωνία και η χώρα των Ασσυρίων, δεν αποφάσισαν να απαλλαγούν από αυτά, αλλά με χαρά είπαν πως αφήνουν πια τους κόπους και τις περιπλανήσεις και θα ζουν με καθισιό πλέον. Σε όσα έθνη κατέλαβαν έβαλαν φόρους και δεν παραλείπουν κάθε χρόνο να δασμολογούν και να επιτάσσουν και να υποδουλώνουν, να βγάζουν διατάγματα σαν να κάθονταν σε μεγάλο (Δελφικό) τρίποδα («χρηματίζοντες ως εκ μεγάλου τρίποδος»[8]) και να νομοθετούν όσα τους φαίνονται βολικά.

Με τον καιρό, συνταιριάζοντας με τους μορφωμένους Ασσύριους, Πέρσες και Χαλδαίους, στράφηκαν στην πίστη τους, παρατώντας τη  πατροπαράδοτη αθεΐα τους. Πήραν και τις δικές τους συνήθειες, τα πολυτελή ρούχα και τραπέζια, και όσα άλλα χαρακτηρίζουν τον τρυφηλό βίο.


Τόσο πολύ άλλαξαν την ζωή τους που ενώ φόραγαν χοντρά και μυτερά γούνινα καπέλα και για καλύτερο ρούχο είχαν τα ακατέργαστα δέρματα των αγρίων ζώων, αλλά και ανάλογα όπλα, κάτι ματσούκια και κάτι σφεντόνες, δόρατα και βέλη και τόξα αυτοσχέδια όλα, όσα μπορούσε να κατασκευάσει κανείς δουλεύοντας ώρες πολλές από τις δρυς και τα παρόμοια δέντρα που είναι αυτοφυή στα βουνά και τις λόχμες [9]…. τώρα χρησιμοποιούν μετάξια και χρυσοκέντητα σε κάθε ενδυμασία τους. Τόσο πολύ έχασαν το μέτρο από τον τρυφηλό βίο, ζώντας διαμετρικά αντίθετα από πριν.


[1] Ετσι αποκαλεί τους Μογγόλους, αλλά όπως θα δούμε παρακάτω, και αρκετούς λαούς που σήμερα λέγονται «Ινδοευρωπαϊκοί»


[2] Τότε δεν γνώριζαν την Αμερική, αλλά από τα γραφόμενα συνάγεται πως ο Γρηγοράς γνωρίζει πως η Γη είναι σφαιρική.


[3] Φυσικά αυτή η εικόνα των νομάδων της στέπας είναι ρομαντική. Ο κάτοικος των πολιτισμένων περιοχών δεν μπορεί να φανταστεί πως αυτή η κοινωνία, χωρίς αστικά κέντρα και παλάτια, διέθετε και εξουσία, και νόμο, και φυσικά πως μαστίζονταν από αδιάκοπες διαμάχες.


[4] Δες υποσημείωση αρ. 1


[5] Αφήνουμε τα ονόματα αμετάφραστα. Εδώ πρόκειται για τον θρυλικό Τσένγκις Χαν, και όποιος ενδιαφέρεται να μάθει περισσότερα για τους Μογγόλους, θα βρει εύκολα και τα υπόλοιπα.


[6] Φυσικά τέτοια βουνά δεν υπάρχουν, αλλά βλέπουμε πως οι Βυζαντινοί είχαν μια ιδέα του τεράστιου όγκου των Ιμαλάϊων.


[7] Η αλήθεια είναι πως η Κίνα είχε ήδη κατακτηθεί. Γενικά, η σειρά αρκετών γεγονότων είναι αντεστραμένη.


[8] Εδώ πιθανά διασώζεται μια αρχαία ειρωνική έκφραση.


[9] Φυσικά κάνει λάθος. Το μογγολικό τόξο ήταν ένα από τα τεχνολογικά επιτεύγματα της περιόδου εκείνης, και οι ανασκαφές αποδείχνουν πως οι Νομάδες της στέπας δεν ντύνονταν μόνο με πετσιά, αλλά διέθεταν ισχυρό οπλισμό. Το ότι χρησιμοποιούσαν κυρίως ελαφρύ ιππικό, δεν ήταν θέμα τεχνολογικής έλλειψης, αλλά τακτικής.

Σύγκριση της Μογγολικής και της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας


Για μια συνοπτική ιστορία των Μογγόλων, διαβάστε εδώ:


Ένα σχόλιο του Δημήτρη Σκουρτέλη:

Η Ιστορία, γραμμένη από κατοίκους πόλεων, υποτιμά το ρόλο και την ισχύ των νομάδων κτηνοτρόφων στις προβιομηχανικές κοινωνίες. 

Διαθέτουν έμφυτα στρατηγικά και στρατιωτικά προσόντα που τους κάνουν ασυναγώνιστους. 
Οι νομάδες ποιμένες είναι εξ ορισμού σκληροτράχηλοι, η καθημερινή τους ζωή είναι κατά βάση στρατιωτική, και μάλιστα σκληρότερη από αυτή των μόνιμα εγκατεστημένων αγροτών και κτηνοτρόφων, ακόμα και από αυτή των προσωρινά στρατευμένων μονίμων κατοίκων. 
Η εξασφάλιση καλού ανεφοδιασμού, δηλ. τροφής για τα ποίμνια ή το στρατό, είναι το κύριο ζητούμενο του στρατηγού αλλά και του τσομπάνη. 
Έχουν ικανότητες μακρόπνοου σχεδιασμού επιλέγοντας τους δρόμους κίνησης των κοπαδιών προς νέα βοσκοτόπια και τέλεια γνώση του εδάφους και του κλίματος.
Γνωρίζουν και δεν φοβούνται ούτε διστάζουν να σκοτώνουν, τόσο πολεμώντας τους ληστές και τα αγρίμια που λυμαίνονται τα κοπάδια τους, αλλά και σφάζοντας τα ίδια τους τα ζώα.
Είναι, συνεπώς, αντίπαλοι επίφοβοι, γιατί είναι εξ ορισμού όχι μόνο πολεμιστές, αλλά και αυτοδίδακτοι στρατηγοί.
Ο κόσμος που ζούμε σήμερα, έχει διαμορφωθεί από την τελευταία επιδρομή τους. Δεν είναι ο Μεγαλέξαντρος, ή ο Μάρκο Πόλο που ένωσε Ανατολή και Δύση, όπως μας λένε, αλλά ο τσομπάνης Τσέγκις Χαν.