Εισαγωγή στην Ξιφασκία


 

Όταν μιλάμε για ξιφασκία, στους πιο πολλούς ανθρώπους έρχονται στο νου τους εικόνες αστραφτερών ιπποτών που ξιφομαχούν με βαριά σπαθιά, ή εικόνες μονομαχιών ανάμεσα στους σωματοφύλακες του βασιλιά της Γαλλίας και των ξιφομάχων του καρδινάλιου Ρισελιέ. Είναι όμως έτσι τα πράγματα;

Οι ξιφομάχοι εκπαιδεύονται για χρόνια ολόκληρα αναπτύσσοντας την αντοχή, τα αντανακλαστικά τους, αλλά και την κινησιολογία τους.

Το άθλημα αυτό έχει ονομασθεί (πολύ σωστά) ‘σκάκι μυών’, διότι πίσω από κάθε επίθεση ή άμυνα κρύβετε ολόκληρη στρατηγική και θεωρία. Οι σημερινοί ξιφομάχοι χρησιμοποιούν ένα κράμα αρχαϊκών και νεωτέρων τεχνικών αλλά και ‘εθίμων’, για παράδειγμα οι ξιφομάχοι χαιρετούν με τον ‘παλαιό’ τρόπο πριν μονομαχήσουν, φορούν την παραδοσιακή λευκή στολή. Όσο αφορά για το ποιος είναι νικητής χάρη στη ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας ο πόντος φαίνεται με την χρήση ενός απλού ηλεκτρονικού κυκλώματος. Για παράδειγμα αν το ξίφος του ξιφομάχου βρει στη έγκυρη επιφάνεια θα ανάψει πράσινο φως που δηλώνει ότι πέτυχε πόντο.

Η Ιστορία της Ξιφασκίας

Όπως και άλλα Ολυμπιακά αθλήματα σαν την τοξοβολία και τον ακοντισμό, έτσι και η ξιφασκία έχει τις ρίζες της στην αρχαιότητα.. Η σημερινή ξιφασκία είναι ένας συνδυασμός άθλησης και τέχνης. Άθληση διότι κατατάσσεται από τα στοιχεία που έχει ανάμεσα στα Ολυμπιακά αθλήματα, και τέχνη γιατί εξακολουθεί να κρατάει την παράδοση μιας πανάρχαιας τέχνης. Αν ταξιδέψουμε με το μυαλό μας χιλιάδες χρόνια πίσω, συγκεκριμένα στην αρχαία Αίγυπτο του 1200 π.Χ. θα δούμε πως οι ρίζες της ξιφασκίας βρίσκονται εκεί. Η παλαιότερη γνωστή ξιφομαχία απεικονίζεται σε ανάγλυφο του ναού του Medinat Habu, που βρίσκεται κοντά στο Λούξορ της Αιγύπτου και κτίστηκε από τον Ραμσή Γ΄ περί το 1190 π.Χ. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι εξασκούνταν στην ξιφασκία όπως μας μαρτυρούν κι άλλα αρχαιολογικά ευρήματα της εποχής εκείνης.. Στην μακρινή ανατολή , στην αρχαία Κίνα έχουμε κι άλλες μαρτυρίες από παραστάσεις ξιφομάχων που αγωνίζονται. Παραστάσεις με ξιφομάχους που μάχονται έχουμε και στη χώρα μας, αν και η εν λόγο τέχνη έρχονταν σε δεύτερη μοίρα λόγο του ότι οι ένδοξοι πρόγονοι μας μάχονταν με το ακόντιο και το όπλων (ασπίδα) σε μορφή φάλαγγας, κι μόνο αν έσπαγε το ακόντιο τους πολεμούσαν με το κοντό σπαθί τους. Η τέχνη της ξιφασκίας φαίνεται και στα Ρωμαϊκά χρόνια, ιδίως στις αρένες των μονομάχων αλλά και στους βάρβαρους λαούς όπως των Κελτών και των Σκύθων. Η μορφή της ξιφασκίας άλλαξε εντελώς τον μεσαίωνα. Με το πέρασμα των αιώνων και τις συγχωνέψεις των λαών η τέχνη της κατασκευής σπαθιών διαφοροποιήθηκε. Για παράδειγμα το κοντό σπαθί των Ελλήνων, και αργότερα των Ρωμαίων οπλιτών και λεγεωνάριων, εξελίχθηκε στο πλατύστομο ξίφος των Ρωμαίων σκουτάτων της Ανατολικής αυτοκρατορίας (Βυζάντιο) και το βαρύ μονόκωπο ξίφος των κατάφρακτων. Τα χρόνια του λαμπρού Βυζαντίου η ξιφασκία και η λογχομαχία ήταν ο μόνος τρόπος ασκήσεως για τους νέους που προετοιμάζονταν για τους σκληρούς πολέμους ενάντια στους εχθρούς της αυτοκρατορίας. Έτσι οι σκριμίδες (ξιφομαχίες) ήταν το αγαπημένο ‘παιχνίδι’ των παιδιών. Παράλληλα στην δύση δημιουργήθηκαν και εκεί κανόνες ξιφομαχίας από τους σιδερόφρακτους ιππότες. Το παράδοξο είναι την ίδια περίπου εποχή, στην πιο απομακρυσμένη χώρα από την καρδιά της Ευρώπης είχαν φτιαχτεί κώδικες μάχης και οπλομαχίας ίδιες στις ιδέες με των ιπποτών της Δύσης. Αυτοί οι κώδικες δημιουργήθηκαν από τους πολεμιστές της χώρας του Ανατέλλοντος ηλίου, τους θρυλικούς Σαμουράι. Μετά την ανακάλυψη της πυρίτιδας όπου σιγά σιγα οι πανοπλίες παροπλίζονταν, άρχισαν να γίνονται πιο χρήσιμα τα ελαφρότερα ξίφη. Όπως η σπάθη και το rapier. Εξοπλισμός δηλαδή που τον συναντούσε κανείς στους Ευρωπαίους αξιωματικούς και πολεμιστές του ιππικού αλλά και στους ευγενείς.Εξέλιξη όλων αυτών των όπλων κατά τους αιώνες και γνήσια παιδιά τους θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι τα τρία όπλα που υπάρχουν σήμερα στην μοντέρνα ξιφασκία όπως ονομάζετε.Οι Ιταλοί, οι Ισπανοί και οι Γάλλοι είναι αυτοί που καλούνται σήμερα γονείς της μοντέρνας ξιφασκίας. Την περίοδο της αναγέννησης η τέχνη της ξιφασκίας άνθισε στις χώρες αυτές. Υπήρχαν δάσκαλοι οι οποίοι ήξεραν εξαιρετικές τεχνικές και πολλοί από αυτούς κρατούσαν και μυστικά που τα δίδασκαν μόνο σε συγκεκριμένους και επιλεγμένους μαθητές.Η Ισπανική σχολή η οποία αναδείχθηκε από τους Narvaes και Thibault ήταν πολύπλοκη και την κάλυπτε ένα πέπλο μυστηρίου κατατάσσοντας την στα ‘εσωτερικά’ συστήματα ξιφασκίας. Μιας και οι τεχνικές της βασίζονταν πολύ στη γεωμετρία του χώρου και οι ασκούμενοι σε αυτή την τέχνη μελετούσαν γεωμετρία και μαθηματικά αλλα κα φιλοσοφία! Από την άλλη πλευρά είχαμε τις Ιταλικές σχολές των Αgrippa και του Capo Ferro oι οποίοι αναπτύξανε ένα πιο μαχητικό και εκρηκτικό τρόπο μάχης, στη δύση του 16ου και την αυγή του 17ου αιώνα, παραδίδοντας μας την γραμμική μέθοδο μάχης και το μυστικό (για τότε) χτύπημα της ‘προβολής’. Τον δέκατο όγδοο αιώνα τυπώθηκαν για πρώτη φορά οι πρώτοι επίσημοι κανόνες τις ξιφασκίας, ενώ δημιουργήθηκε ένα καινούριο σπαθί όπου ονομάστηκε σπαθί ασκήσεως (foil), μια μεταλλική μάσκα προστασίας και τέλος ένας επενδύτης προστασίας για τους ασκούμενους ξιφομάχους. Έτσι με τους κανόνες και τον εξοπλισμός που δημιουργήθηκε ο ασκούμενος μπορούσε να εκπαιδευτεί με ασφάλεια χωρίς μα υπάρχει μεγάλη πιθανότητα ατυχημάτων. Την ίδια χρονική περίοδο το rapier εξελίχθηκε σε ένα μικρότερο και ελαφρύτερο ξίφος που άνθισε στη Γαλλία. Οι Γάλοι δάσκαλοι της ξιφασκίας χρησιμοποιώντας το ξίφος αυτό δημιούργησαν μια ιδιαίτερη σχολή η οποία εξειδικεύτηκε σε πολύπλοκες επιθέσεις και άμυνες. Το ξίφος αυτό ονομάστηκε le fleuret και ήταν ο ‘πρόγονος’ θα λέγαμε του σημερινού σπαθιού ασκήσεως. Ακόμα και τώρα οι μοντέρνες σχολές ξιφασκίας διδάσκουν ως βάση της τέχνης το Γαλλικό στυλ. Τον δέκατο ένατο αιώνα οι μονομαχίες ήταν υπό διωγμό. Η κάθε νίκη οδηγούσε τον ένα μονομάχο στον τάφο και τον άλλο στην φυλακή, με την κατηγορία της ανθρωποκτονίας. Έτσι γεννήθηκε η ιδέα ότι μπορούν να γίνουν μονομαχίες χωρίς να ναι απαραίτητο να σκοτωθεί κάποιος. Οι μονομαχίες άρχισαν να γίνονται λιγότερο θανάσιμες και με αυτό τον τρόπο άνθισαν οι τεχνικές του σπαθιού μονομαχίας ή αλλιώς epee de terrain. Οι μονομαχίες έληγαν σιγα σιγά στο ‘πρώτο αίμα’, με μικρές αμυχές στο χέρι ή στο πόδι. Με αυτό τον τρόπο δόθηκαν οι πρώτες βάσεις της μοντέρνας ξιφασκίας στο epee.Τα θλαστικά όπλα χρησιμοποιούνταν κατά κόρο κυρίως τον 17ο αιώνα. Πλατύστομα ξίφη, σπάθη, και cutlasses χρησιμοποιούντο στους στρατιωτικούς κύκλους, ειδικά από το προσωπικό του ιππικού και του ναυτικού. Οι εκπαιδεύσεις γίνονταν με ξύλινα σπαθιά, καρικατούρες των πραγματικών σπαθιών και με ραβδιά, μέχρι και τον 19ο αιώνα που οι Ιταλοί δάσκαλοι εισήγαγαν την ξιφασκία με σπάθη η οποία δεν είχε κόψη και δεν μπορούσε κάποιος να πάθει σοβαρή σωματική βλάβη. Αυτή η σχολή επικράτησε μέχρι σήμερα (όσο αφορά την σπάθη,) μέχρι την ανατρεπτική εμφάνιση των Ούγγρων οι οποίοι για πολλά χρόνια ήταν αξιόμαχοι αντίπαλοι των δασκάλων της Ιταλικής σχολής. Σήμερα πολλοί δάσκαλοι ακολουθούν την Ουγγρική σχολή ξιφασκίας.. Κοντολογίς η ξιφασκία μπορούσε να μπει στα Ολυμπιακά αθλήματα και ο δρόμος της άνοιξε το 1896. Μέχρι εκείνη την εποχή το σπαθί ήταν ένα όπλο που χρησιμοποιούνταν στο στρατό και κουβαλούσε μαζί του μια κληρονομιά αιώνων, με την εισαγωγή όμως του ξίφους ασκήσεως στους Ολυμπιακούς αγώνες, εισαχθήκανε και το σπαθί μονομαχίας (epee) αλλά και η σπάθη (sabre). Αυτό είχε το αποτέλεσμα η ξιφασκία να ναι ένα από τα έξη ‘καινούργια’ αθλήματα που εισαχθήκανε στους Ολυμπιακούς αγώνες. Τις πρώτες δεκαετίες η Δυτική Ευρώπη κυριαρχούσε στις πίστες μονομαχιών, αναδεικνύοντας εξαιρετικούς πρωταθλητές, η Γαλλία, η Ισπανία, η Ιταλία, η Μεγάλη Βρετανία και η Ολλανδία. Με την λήξη του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου αναδείχθηκαν στο χώρο της ξιφασκίας και άλλα ονόματα όπως από την Σοβιετική ένωση η οποία τώρα διεκδικεί δικιά της σχολή (Ρωσική σχολή ξιφασκίας). Ένας όμως από τους πιο γνωστούς ξιφομάχους που αναδείχθηκε ήταν ο Ούγγρος Αladar Gerevich, ο οποίος είχε στη κατοχή του επτά χρυσά μετάλλια στη σπάθη!Όπως είπαμε παραπάνω, στο χώρο της μοντέρνας ξιφασκίας έχουμε τρία διαφορετικά όπλα. Το ξίφος ασκήσεως, το ξίφος μονομαχίας και η σπάθη. Δεν είναι σπάνιο λοιπόν οι ξιφομάχοι να δοκιμάζονται και στα τρία όπλα αλλά οι πιο πολλοί από αυτούς επικεντρώνονται σε ένα. Το κάθε ένα από τα όπλα αυτά έχουν κάποιες ιδιαιτερότητες και κάποιους περιορισμούς που θα μιλήσουμε για το καθένα ξεχωριστά παρακάτω.

Ξίφος ασκήσεως (Foil)

Το ξίφος ασκήσεως είναι η μοντέρνα έκδοση του παλαιού σπαθιού μονομαχίας που ονομάζονταν rapier. Η λάμα του είναι τριανταπέντε ίντσες μακριά και ζυγίζει λιγότερο από μισό κιλό. Η ιδιαιτερότητα του είναι πως ο ξιφομάχος μπορεί να χρησιμοποιήσει το ξίφος μόνο με την αιχμή. Με αποτέλεσμα να ισχύουν μόνο τα χτυπήματα με νύξη.Όπως ανάφερα παραπάνω υπάρχουν κάποιοι ιδιαίτεροι κανονισμοί και κάποιοι περιορισμοί. Στο ξίφος ασκήσεως η έγκυρη επιφάνεια που μετράνε οι πόντοι είναι η περιφέρεια του στήθους και η κοιλιακή χώρα., κι από τον ένα ώμο στον άλλον. Κτυπήματα που βρίσκουν στο κεφάλι, στα χέρια στο λαιμό και στα πόδια δε θεωρούνται έγκυρα. Ένας άλλος σημαντικός περιορισμός είναι πως αν ο επιτιθέμενος εκδηλώσει επίθεση η άμυνα δε μπορεί να αντεπιτεθεί αν πρωτίστως δε αποκρούσει την λάμα του αντιπάλου. Αυτό είναι απομεινάρι της Ιταλικής σχολής που οι τεχνικές τους στηρίζονταν στην απόκρουση της λάμας και της αιφνιδιαστικής αντεπιθέσεως. Έτσι ο ασκούμενος δε μπορεί να κάνει ποτέ ‘επίθεση στην επίθεση’ το επονομαζόμενο simultaneous attack.

Ξίφος μονομαχίας (epee)

Το ξίφος μονομαχίας ή epee (προφέρεται EPP-pay) είναι ‘απόγονος’ του ξίφους που χρησιμοποιούνταν τους προηγούμενους αιώνες στο πεδίο της τιμής. Το επονομαζόμενο σπαθί μονομαχίας.. Το epee είναι λίγο βαρύτερο από το ξίφος ασκήσεως και έχει μεγαλύτερο χειροφυλακτίρα. Και αυτό το ξίφος έχει την ιδιαιτερότητα ότι μπορεί ο ασκούμενος να εκδηλώσει κτύπημα μόνο με την αιχμή του. Το ξίφος αυτό όμως είναι το πιο ελεύθερο από όλα διότι η έγκυρη επιφάνια είναι όλο το σώμα. Όπως καταλαβαίνει κανείς ο ασκούμενος στο ξίφος αυτό πρέπει να ναι πολύ επιμελής καθώς θα πρέπει να λογαριάζει μέχρι και την τελευταία λεπτομέρεια και να εκτελεί τις τεχνικές με μεγάλη ακρίβεια και με οικονομία κινήσεων.

H σπάθη είναι η μοντέρνα έκδοση του θλαστικού σπαθιού που χρησιμοποιούσε το ιππικό στους προηγούμενους αιώνες. Το ξίφος αυτό έχει περίπου το ίδιο βάρος και μήκος με το ξίφος ασκήσεως. Η μεγάλη διαφορά με τα άλλα ξίφη είναι ότι η σπάθη εκτός από όπλο που χρησιμοποιεί την αιχμή μπορεί ο ξιφομάχος να χρησιμοποιήσει και θλαστικές επιθέσεις (κοψίματα). Η έγκυρη επιφάνια στο όπλο αυτό είναι τα χέρια, το στήθος, η κοιλιακή χώρα και το κεφάλι. Επειδή η σπάθη είναι πιο ‘μαχητικό’ και υπήρχε πιο μεγάλος βαθμός επικινδυνότητας για τους ασκούμενους το όπλο ήταν απαγορευμένο για τις γυναίκες μέχρι πρόσφατα που επιτράπηκε να ασκούνται στο όπλο αυτό διότι τα μέτρα ασφαλείας των αθλητών είναι σε υψηλά επίπεδα. Oσον αφορά τους περιορισμούς, η σπάθη έχει τους ίδιους κανόνες με το ξίφος ασκήσεως. Δηλαδή δεν επιτρέπετε η ‘επίθεση στην επίθεση’.

Μοντέρνα εναντίων κλασικής ξιφασκίας και οι διαφορές τους

Μέσα στην εξέλιξη της ξιφασκίας υπήρξαν και κάποιοι που δεν δέχτηκαν την εύλογη εξέλιξη της και έμειναν προσκολλημένοι στην παραδοσιακή ή κλασική ξιφασκία λέγοντας ότι η μοντέρνα ξιφασκία δεν είναι ρεαλιστική. Αν ρεαλιστική είναι η μάχη με κοφτερές λεπίδες, τότε στον σωματικό κίνδυνο παίζει πολύ μεγάλο ρόλο η ψυχολογία, διότι ο ξιφομάχος μπορεί να νικήσει με μια μόνο καλή επίθεση που θα βγάλει εκτός μάχης τον αντίπαλο του, εκεί που οι μοντέρνοι ξιφομάχοι χρειάζονται δεκαπέντε κτυπήματα για να βγάλουν εκτός μονομαχίας τον αντίπαλο τους. Οι μοντέρνοι ξιφομάχοι παίρνουν πολλά ρίσκα στην άμυνα τους για να πετύχουν ένα κτύπημα που σε πραγματική μονομαχία δε θα το ρισκάρανε ποτέ, μιας και έχουν τις ‘δεκαπέντε’ ζωές που τους καλύπτουν. Έτσι οι πιο πολλοί έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι οι μοντέρνοι ξιφομάχοι είναι πιο αθλητικοί και ευκίνητοι, ενώ οι κλασικοί ξιφομάχοι σκέφτονται πιο πολύ τις κινήσεις τους και έχουν πιο τεχνική στη χρίση της λεπίδας. Για παράδειγμα οι τεχνικές της μοντέρνας σπάθης έχουν κάποιες διαφορές από τη πραγματική σπάθη, λόγω του ότι είναι πολύ ελαφρύτερη από την πραγματική. Η πραγματικότητα είναι ότι η μοντέρνα ξιφασκία έχει απαγκιστρωθεί από το αιματηρό παρελθόν της. Έτσι πρακτικά και ψυχολογικά η ξιφασκία δεν έχει πια σχέση με τις παλαιές αιματηρές μονομαχίες. Η ζωή του σημερινού ξιφομάχου δεν απειλείτε από την λεπίδα του αντιπάλου του μιας και τα μέτρα ασφαλείας είναι πολύ μεγάλα, αλλά και γιατί οι ξιφομάχοι επιζητούν κτυπήματα που δε θα ήταν ‘θανατηφόρα’ πάνω στο ‘παιχνίδι’ τους μιας και πολλά καταλήγουν στο χέρι (στο epee τουλάχιστον είναι το πιο κοινό κτύπημα). Μπορώ να πω όμως ότι από τεχνική άποψη αν οι μοντέρνοι (προχωρημένοι) ξιφομάχοι παίξουν σε μια πραγματική μονομαχία, έχουν την απαιτούμενη τεχνική κατάρτιση για να αμυνθούν, για την ζωή τους.

Του Γεωργά Γεώργιου
Ομοσπονδιακός Διαιτητής Ξιφασκίας

Πηγή ‘Μονοπάτι για τιςΠολεμικές Τέχνες τεύχος 59′

 

Advertisements

One thought on “Εισαγωγή στην Ξιφασκία

  1. fantastic post, very informative. I’m wondering why the other specialists of
    this sector don’t understand this. You must continue your
    writing. I’m sure, you have a huge readers’ base already!

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s