Βυζαντινή Οπλομαχία: Σπάθα και Σκουτάρι εναντίον κοντάρι.

Βυζαντινή Οπλομαχία: Σπάθα και Σκουτάρι εναντίον κοντάρι. 

Στα πλαίσια της Βυζαντινής Οπλομαχίας με σπάθα και ασπίδα υπάρχουν κάποιες τεχνικές τις οποίες θα αποδώσουμε. Θα παρουσιαστούν με επιθετικό και αμυντικό εξοπλισμό της πρώιμης Βυζαντινής περιόδου. Ενώ για προστασία του σώματος χρησιμοποιούμε εξοπλισμό της μοντέρνας Ξιφασκίας.

1. Θεσσαλικός ξιφισμός

Ο Θεσσαλικός ξιφισμός αναφέρεται σε μια ιστορική και παραδοσιακή πολεμική τεχνική των αρχαίων Ελλήνων, η οποία θεωρείται μια μορφή «μυστικού» ή εξειδικευμένου τρόπου μάχης με σπαθί που διατηρήθηκε και εξελίχθηκε κατά τη ρωμαϊκή και βυζαντινή περίοδο.

Η Αρχαία Καταγωγή και η Περιγραφή του Ευριπίδη

Η παλαιότερη και πιο λεπτομερής καταγραφή αυτής της τεχνικής εντοπίζεται στην τραγωδία «Φοίνισσαι» του Ευριπίδη (στίχοι 1356 κ.ε.), όπου περιγράφεται η επική μονομαχία ανάμεσα στα δύο αδέλφια και γιους του Οιδίποδα, τον Ετεοκλή και τον Πολυνείκη.

Σύμφωνα με τις πηγές, η τεχνική αυτή βασιζόταν σε μια συγκεκριμένη στρατηγική παραπλάνησης και αντεπίθεσης:

1. Η στάση άμυνας: Οι μονομάχοι αρχικά προστατεύονταν πλήρως πίσω από τις ασπίδες τους, περιμένοντας το λάθος βήμα του αντιπάλου.

2. Η παραπλάνηση (Το «Θεσσαλικό» τέχνασμα): Ο μαχητής που εφάρμοζε την τεχνική προσποιούνταν υποχώρηση ή άλλαζε ξαφνικά τη θέση των ποδιών του (μεταφέροντας το βάρος στο πίσω πόδι).

3. Το θανάσιμο πλήγμα: Καθώς ο αντίπαλος πίστευε ότι είχε το πλεονέκτημα και προέλαυνε, ο «Θεσσαλός» ξιφομάχος έκανε μια αστραπιαία προβολή προς τα εμπρός ή  βύθιση προς το έδαφος περνώντας το σπαθί κάτω από την ασπίδα του αντιπάλου, στοχεύοντας σε απροστάτευτα σημεία όπως ο λαιμός, ο θώρακας ή η βουβωνική χώρα.

Εξέλιξη στους Ρωμαϊκούς και Βυζαντινούς Χρόνους

Η φήμη των Θεσσαλών για τις πολεμικές τους ικανότητες  επηρέασε τις μεταγενέστερες πολεμικές τέχνες. Κατά την ύστερη Ρωμαϊκή και την πρώιμη Βυζαντινή περίοδο, ο Θεσσαλικός ξιφισμός προσαρμόστηκε στα όπλα της εποχής, όπως η σπάθα και το σκουτάρι (η βυζαντινή ασπίδα).  Αποτελούσε μέρος της εκπαίδευσης έμπειρων πολεμιστών που συνδύαζαν τη βαριά θωράκιση με την ευελιξία των ποδιών για να εξουδετερώνουν τον αντίπαλο με λίγες, καίριες κινήσεις.

2. Η πρόκλησης 

Στην Όπλομαχία ο μαχητής μπορεί να αφήσει επίτηδες ένα άνοιγμα με σκοπό ο αντίπαλος να επιτεθεί εκεί. Εδώ ο ξιφομάχος αφήνει άνοιγμα στο κεφάλι. Την στιγμή που ο αντίπαλος του κάνει επίθεση, εκτρέπει την επίθεση του με την ασπίδα και εκτελεί επίθεση σε ένα ξιφασκιακό χρόνο στο άνοιγμα του αντιπάλου του με προβολή.

Από την αρχή ο ξιφομάχος έχει το δεξί πόδι μπροστά μαζί με το δεξί του χέρι το οποίο είναι οπλισμένο με την σπάθα.

3. Επίθεση από την άνω γραμμή με την αιχμή 

Σε αυτή την περίπτωση ο ξιφομάχος προκαλεί πάλι τον αντίπαλο του να του επιτεθεί στο κεφάλι ενώ καλύπτει με την ασπίδα του το σώμα και έχει οπλίσει στην άνω γραμμή το σπαθί του στην θέση που στην αρχαία Ελληνική γραμματεία ονομάζεται Βους ( στην άοπλη μάχη). Μόλις ο αντίπαλος επιτεθεί, ο ξιφομάχος εκτρέπει την αιχμή και κάνει επίθεση αιχμής από πάνω στο άνω άνοιγμα του αντιπάλου του.

Θες να γνωρίσεις την Βυζαντινή Οπλομαχία και την Βυζαντινή Σπαθασκία ;

Μπορείς να διδαχθείς Οπλομαχία και Ένοπλο Πάμμαχον με μαθήματα διά ζώσης και διαδικτυακά.

 

Εκπαιδευτής Γεώργιος Ε Γεωργάς πιστοποιημένος προπονητής Ξιφασκίας από την Γενική Γραμματεία Αθλητισμού και Πολιτισμού,εκπαιδευτής μεσαιωνικής και Βυζαντινής σπαθασκίας/ Οπλομαχίας, ενόπλου Παμμάχου και ιστορικός ερευνητής 

Πληροφορίες στο Ηλεκτρονικό Ταχυδρομείο: g_e_georgas@yahoo.gr

Τα 5 Λάθη των Ξιφομάχων

Του Γεωργίου Ε. Γεωργά προπονητή Ξιφασκίας εκπαιδευτή ενόπλου Παμμάχου Βυζαντινής Οπλομαχίας και Ιστορικής Ξιφασκίας

Το πνευματικό παιχνίδι είναι εξίσου κρίσιμο με τους βηματισμούς σου. Συχνά, το πιο δύσκολο κομμάτι ενός αγώνα συμβαίνει πριν καν πατήσεις στην πίστα.

Αν δεις ότι η προσοχή σου φεύγει προς τις κατατάξεις, τα αποτελέσματα ή προς το τι κάνει ο αντίπαλός σου στην προθέρμανση, χάνεις πολύτιμη πνευματική ενέργεια. Αντί να προσπαθείς να επιβάλεις αυτοπεποίθηση ή να αγχώνεσαι για το τελικό αποτέλεσμα, στρέψε την προσοχή σου στο μόνο πράγμα που μπορείς να ελέγξεις: το άμεσο, τακτικό σου πλάνο για την πρώτη ανταλλαγή.

Μείνε παρών, καθάρισε το μυαλό σου και επικεντρώσου στον επόμενο πόντο.

Αποθήκευσε αυτό το άρθρο για να το ξαναδείς πριν το επόμενο τουρνουά σου.

 

Ο Απολλώνιος της Τύρου: Ένα περιπετειώδες μυθιστόρημα από την αρχαιότητα στο Βυζάντιο

Ο Απολλώνιος της Τύρου: Ένα περιπετειώδες μυθιστόρημα από την αρχαιότητα στο Βυζάντιο

Ένα ταξίδι μέσα από ναυάγια, χωρισμούς, βασιλικές αυλές και αναγνωρίσεις, που συνδέει την αρχαία λογοτεχνία με τον ύστερο Βυζαντινό κόσμο.

Του Γεωργίου Ε. Γεωργά, προπονητή Ξιφασκίας εκπαιδευτή ενόπλου Παμμάχου και Οπλομαχίας, ιστορικός ερευνητής

Εισαγωγή

Ο Απολλώνιος της Τύρου είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα αφηγηματικά έργα που γνώρισαν μεγάλη διάδοση κατά την αρχαιότητα και τον Μεσαίωνα. Η ιστορία του πρωταγωνιστή, ενός βασιλιά που δοκιμάζεται από αλλεπάλληλες συμφορές και χωρίζεται από την οικογένειά του, ταξίδεψε μέσα στους αιώνες και μεταφέρθηκε σε διαφορετικές γλώσσες και λογοτεχνικές παραδόσεις.

Η αρχική λατινική μορφή του έργου είναι γνωστή ως Historia Apollonii regis Tyri, δηλαδή «Ιστορία του Απολλωνίου, βασιλιά της Τύρου». Κατά τον ύστερο 14ο αιώνα, η ιστορία απέκτησε και ελληνική διασκευή με τον τίτλο «Διήγησις πολυπαθούς Απολλωνίου του Τύρου», η οποία αποτελεί σημαντικό τεκμήριο της μεσαιωνικής ελληνικής γραμματείας.

Το έργο έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, επειδή αποκαλύπτει ότι στον ελληνόφωνο κόσμο του ύστερου Μεσαίωνα κυκλοφορούσαν όχι μόνο χρονικά, θεολογικά συγγράμματα και ηρωικές αφηγήσεις, αλλά και περιπετειώδη μυθιστορήματα με οικογενειακές δοκιμασίες, θαλάσσια ταξίδια και ανατροπές της τύχης.

Η προέλευση και η χρονολόγηση του έργου

Η ιστορία του Απολλωνίου έχει πιθανότατα ελληνικές λογοτεχνικές ρίζες. Η ακριβής προέλευση του αρχικού αφηγήματος, ωστόσο, δεν έχει εξακριβωθεί οριστικά.

Η λατινική Historia Apollonii regis Tyri διασώζεται σε χειρόγραφα που αντιπροσωπεύουν διαφορετικές μορφές του κειμένου. Η παλαιότερη σωζόμενη λατινική παράδοση ανάγεται στην ύστερη αρχαιότητα, ενώ οι μελετητές εξετάζουν την πιθανότητα το έργο να βασίζεται σε παλαιότερο ελληνικό μυθιστόρημα.

Ορισμένα στοιχεία της αφήγησης παραπέμπουν στην παράδοση του αρχαίου ελληνικού μυθιστορήματος, όπως οι θαλασσοταραχές, τα ναυάγια, οι απαγωγές, οι υποτιθέμενοι θάνατοι και οι απρόσμενες αναγνωρίσεις συγγενών.

Η ελληνική Διήγησις πολυπαθούς Απολλωνίου του Τύρου αποτελεί μεταγενέστερη διασκευή. Η έρευνα τη συνδέει με την ιταλική παράδοση του έργου και τοποθετεί τη σύνθεσή της προς το τέλος του 14ου και αρχές του 15ου μΧ αιώνα. Δεν πρόκειται, επομένως, για το αρχικό αρχαίο κείμενο, αλλά για μια νέα λογοτεχνική επεξεργασία του παλαιού αφηγήματος.

Η υπόθεση του έργου

1. Το μυστικό του Αντιόχου

Η περιπέτεια αρχίζει με τον Απολλώνιο, άρχοντα της Τύρου, ο οποίος φτάνει στην αυλή του βασιλιά Αντιόχου. Εκεί ανακαλύπτει ένα αποτρόπαιο μυστικό: ο Αντίοχος διατηρεί αιμομικτική σχέση με την ίδια του την κόρη.

Όταν ο Απολλώνιος αντιλαμβάνεται την αλήθεια, ο βασιλιάς τον θεωρεί επικίνδυνο και επιχειρεί να τον εξοντώσει. Ο Απολλώνιος αναγκάζεται να εγκαταλείψει την πατρίδα του και να ξεκινήσει μια μακρά περιπλάνηση.

1. Ταξίδια, περιπέτειες και γάμος

Ο ήρωας ταξιδεύει σε διαφορετικές περιοχές της Μεσογείου, αντιμετωπίζοντας κινδύνους και ανατροπές της τύχης. Έπειτα από ένα ναυάγιο, φτάνει στην Πεντάπολη της Κυρηναϊκής, όπου γίνεται δεκτός στην αυλή του βασιλιά.

Εκεί γνωρίζει την κόρη του βασιλιά, την οποία η παράδοση ονομάζει Αρχιστράτη, και την παντρεύεται.

Για ένα διάστημα φαίνεται ότι η ζωή του αποκτά σταθερότητα. Η μοίρα, όμως, επιφυλάσσει νέες δοκιμασίες.

1. Η γέννηση της Ταρσίας και ο χωρισμός της οικογένειας

Κατά τη διάρκεια ενός θαλάσσιου ταξιδιού, η σύζυγος του Απολλωνίου γεννά μια κόρη. Οι συνθήκες του τοκετού οδηγούν τους συντρόφους του να πιστέψουν ότι έχει πεθάνει.

Το σώμα της τοποθετείται σε ένα κιβώτιο και ρίχνεται στη θάλασσα, σύμφωνα με την πρακτική που περιγράφεται στην αφήγηση. Ωστόσο, η γυναίκα δεν έχει πεθάνει: διασώζεται και τελικά καταλήγει στην Έφεσο, όπου συνδέεται με τον ναό της Αρτέμιδος.

Ο Απολλώνιος, πιστεύοντας ότι έχασε τη γυναίκα του, αφήνει την κόρη του, την Ταρσία, στην Ταρσό, υπό την προστασία ανθρώπων που θεωρεί έμπιστους.

Η οικογένεια έχει πλέον διασπαστεί. Ο πατέρας αγνοεί ότι η γυναίκα του ζει, η μητέρα δεν γνωρίζει πού βρίσκεται η κόρη της και η Ταρσία μεγαλώνει μακριά από τους γονείς της.

1. Οι δοκιμασίες της Ταρσίας

Η Ταρσία μεγαλώνει, αλλά η ζωή της βρίσκεται σε κίνδυνο. Οι άνθρωποι που έχουν αναλάβει την προστασία της σχεδιάζουν να την απομακρύνουν, ενώ η ίδια αντιμετωπίζει νέες απειλές και εξαναγκάζεται να παλέψει για την επιβίωσή της.

Η νεαρή κοπέλα διακρίνεται για την ευφυΐα, την παιδεία και την αρετή της. Παρά τις δυσκολίες, κατορθώνει να διατηρήσει την αξιοπρέπειά της.

Η ιστορία δεν ακολουθεί αποκλειστικά τις περιπέτειες ενός ήρωα. Σταδιακά μετατρέπεται σε αφήγηση για την τύχη μιας ολόκληρης οικογένειας, της οποίας τα μέλη αγνοούν ότι παραμένουν ζωντανά και ότι κάποτε θα συναντηθούν ξανά.

1. Η αναγνώριση και η οικογενειακή επανένωση

Μετά από χρόνια περιπλανήσεων, ο Απολλώνιος φτάνει στη Μυτιλήνη. Εκεί συναντά την κόρη του, χωρίς αρχικά να γνωρίζει ποια είναι. Η αποκάλυψη της ταυτότητάς της οδηγεί σε μία από τις σημαντικότερες σκηνές αναγνώρισης του έργου.

Στη συνέχεια, ο Απολλώνιος πληροφορείται ότι η σύζυγός του βρίσκεται στην Έφεσο. Η οικογένεια αποκαθίσταται και οι μακροχρόνιες περιπέτειες οδηγούν σε μια τελική συμφιλίωση.

Η κατάληξη αποκαθιστά την τάξη που είχε διαταραχθεί από την αδικία, τη βία και τις απρόβλεπτες μεταβολές της τύχης.

Η ελληνική «Διήγησις πολυπαθούς Απολλωνίου του Τύρου»

Η ελληνική διασκευή αποτελεί ιδιαίτερα σημαντικό κεφάλαιο στην ιστορία της μεσαιωνικής ελληνικής λογοτεχνίας.

Σύμφωνα με τη μελέτη της Αναστασίας Ζαφράκα, η ελληνική εκδοχή συντέθηκε προς το τέλος του 14ου αιώνα αρχές 15ου μΧ αιώνα και παρουσιάζει ουσιαστικές διαφορές από την αρχαιότερη λατινική αφήγηση. Δεν αποτελεί απλώς μηχανική μετάφραση, αλλά λογοτεχνική προσαρμογή που αντανακλά το περιβάλλον μέσα στο οποίο δημιουργήθηκε.

Η ελληνική διασκευή έχει εντονότερο χριστιανικό χαρακτήρα και προσεγγίζει την ιστορία με τρόπο που θυμίζει παραβολή. Αυτό είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον, καθώς δείχνει πώς ένα αφήγημα με ρίζες στην αρχαία μυθιστορηματική παράδοση μπορούσε να αποκτήσει νέο νόημα στο χριστιανικό πολιτισμικό περιβάλλον του ύστερου Μεσαίωνα.

Η ύπαρξη αυτής της διασκευής μαρτυρεί την πρόσληψη και την επεξεργασία παλαιότερων αφηγηματικών παραδόσεων στον ελληνόφωνο χώρο. Δεν αποδεικνύει, από μόνη της, πόσο ευρύ ήταν το αναγνωστικό κοινό του έργου, αλλά τεκμηριώνει ότι η ιστορία είχε περάσει στη μεσαιωνική ελληνική γραμματεία.

Ποια είναι η σχέση του με τον «Ερωτόκριτο»;

Ο Ερωτόκριτος του Βιτσέντζου Κορνάρου αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα έργα της Κρητικής Αναγέννησης και τοποθετείται συνήθως γύρω στα τέλη του 16ου ή στις αρχές του 17ου αιώνα.

Η σύγκριση με τον Απολλώνιο της Τύρου είναι ενδιαφέρουσα, επειδή και τα δύο έργα εντάσσονται σε ευρύτερες ευρωπαϊκές αφηγηματικές παραδόσεις και αξιοποιούν θέματα όπως οι δοκιμασίες, οι ανατροπές της τύχης, οι χωρισμοί και οι επανενώσεις.

Ωστόσο, οι δύο ιστορίες δεν είναι ίδιες. Ο Ερωτόκριτος επικεντρώνεται στον έρωτα του Ερωτόκριτου και της Αρετούσας, ενώ ο Απολλώνιος αφηγείται κυρίως τις περιπέτειες ενός βασιλιά και τη διάλυση και αποκατάσταση της οικογένειάς του.

Επομένως, η σύγκριση είναι χρήσιμη για την κατανόηση της εξέλιξης του αφηγηματικού μυθιστορήματος, όχι όμως ως απόδειξη άμεσης λογοτεχνικής εξάρτησης του ενός έργου από το άλλο.

Η ευρωπαϊκή διάδοση και η επίδρασή του

Η ιστορία του Απολλωνίου δεν παρέμεινε περιορισμένη στον ελληνόφωνο ή στον λατινόφωνο κόσμο. Διαδόθηκε ευρύτατα κατά τον Μεσαίωνα και την Αναγέννηση, μεταφράστηκε και διασκευάστηκε σε διάφορες ευρωπαϊκές γλώσσες.

Μία από τις γνωστότερες μεταγενέστερες λογοτεχνικές συγγένειες είναι το έργο του Ουίλιαμ Σαίξπηρ Pericles, Prince of Tyre. Η ιστορία του Απολλωνίου συνδέεται με την αφηγηματική παράδοση που αξιοποιεί το σαιξπηρικό έργο, ιδιαίτερα ως προς τις θαλάσσιες περιπέτειες, τον χωρισμό της οικογένειας και την αναγνώριση της κόρης.

Η διαδρομή του έργου αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της μακράς ζωής ενός αφηγήματος: μια ιστορία που ανάγεται στην αρχαιότητα μπορούσε να διατηρηθεί, να αλλάξει και να προσαρμοστεί στις ανάγκες διαφορετικών κοινωνιών.

Συμπέρασμα

Ο Απολλώνιος της Τύρου δεν είναι απλώς μια περιπετειώδης ιστορία με ναυάγια και βασιλικές αυλές. Είναι ένα έργο που αποκαλύπτει τη συνέχεια και τη μεταμόρφωση της λογοτεχνικής παράδοσης από την αρχαιότητα έως τον ύστερο Μεσαίωνα.

Η ελληνική Διήγησις πολυπαθούς Απολλωνίου του Τύρου, που συντέθηκε προς το τέλος του 14ου αρχές 15ου μΧ αιώνα, αποτελεί ένα ενδιαφέρον τεκμήριο της ελληνικής μεσαιωνικής γραμματείας. Δείχνει ότι οι ελληνόφωνοι λόγιοι και συγγραφείς δεν περιορίζονταν στην αναπαραγωγή παλαιών κειμένων, αλλά μπορούσαν να τα μετασχηματίζουν, να τα εκχριστιανίζουν και να τα εντάσσουν σε νέα πολιτισμικά συμφραζόμενα.

Η ιστορία του Απολλωνίου μάς θυμίζει ότι η λογοτεχνία ταξιδεύει μαζί με τους ανθρώπους, τις γλώσσες και τις ιδέες τους, διατηρώντας παλιά μοτίβα και αποκτώντας νέα νοήματα μέσα στους αιώνες.

Βιβλιογραφία και πηγές

1. Ζαφράκα, Αναστασία. Texts in Distant Contexts: The Tale of Apollonius of Tyre and Two Late Fourteenth-Century Variations, John Gower’s Confessio Amantis and Diegesis Pollypathous Apolloniou tou Tyrou. Διδακτορική διατριβή, 2012.

Η μελέτη εξετάζει συγκριτικά την ελληνική και την αγγλική διασκευή του τέλους του 14ου αιώνα, τις διαφορές τους από τις πηγές τους και τον χριστιανικό χαρακτήρα της ελληνικής εκδοχής.

Διαδικτυακή πρόσβαση: https://www.didaktorika.gr/eadd/handle/10442/33888

1. Rizzo Nervo, Francesca. «Chronotopes between East and West in Apollonios of Tyre». Στο Reading the Late Byzantine Romance. Cambridge University Press, 2018.

Εξετάζει την ελληνική μεσαιωνική διασκευή, τη σχέση της με την ιταλική παράδοση και τη λογοτεχνική οργάνωση του χρόνου και του χώρου.

Διαδικτυακή πρόσβαση: https://www.cambridge.org/core/books/abs/reading-the-late-byzantine-romance/chronotopes-between-east-and-west-in-apollonios-of-tyre/0C0D7CD5B62D9D6E6D9CC182C1A8A1DF

1. Garbugino, Giovanni. «Historia Apollonii Regis Tyri». Στο A Companion to the Ancient Novel, επιμέλεια Edmund P. Cueva και Shannon N. Byrne, 2014.

Μελέτη για την αρχαία και ύστερη αρχαία παράδοση του έργου, τα αφηγηματικά του μοτίβα και την ιστορία της πρόσληψής του.

DOI: https://doi.org/10.1002/9781118350416.ch8

1. Harrison, Stephen J. «Apollonius (14), fictional hero of ancient novel». Oxford Classical Dictionary, 2015.

Σύντομη επιστημονική παρουσίαση του Απολλωνίου, της λατινικής παράδοσης και των ζητημάτων που αφορούν την πιθανή ελληνική προέλευση του έργου.

DOI: https://doi.org/10.1093/acrefore/9780199381135.013.615

Σημείωση: Η χρονολόγηση της αρχικής ελληνικής πηγής παραμένει αβέβαιη. Η ύπαρξη πιθανών ελληνικών προτύπων δεν σημαίνει ότι διαθέτουμε το αρχικό ελληνικό μυθιστόρημα. Η σωζόμενη λατινική παράδοση και η μεσαιωνική ελληνική διασκευή πρέπει να εξετάζονται ως διακριτά στάδια της ιστορίας του έργου.