Βυζαντινά, Δυτικά και Αραβικά σπαθιά στον Δούναβη


Επιμέλεια-μετάφραση στα Ελληνικά, του Δημήτριου Σκουρτέλη, μέλος της Ακαδημίας Ιστορικών Ευρωπαϊκών Πολεμικών Τεχνών

Όλα τα σπαθιά τοποθετούνται χρονικά ανάμεσα στον 9ο και 11ο αιώνα, την ακμή του Βυζαντίου, και την εποχή των μεγάλων συγκρούσεων και εκστρατειών της Αυτοκρατορίας στα βόρεια Βαλκάνια.
Ξεχωρίζουμε τον γηγενή, βυζαντινό τύπο, αλλά και τα όπλα των διάφορων μισθοφόρων που πολέμησαν εκεί με τον βυζαντινό στρατό.

Σπαθί που βρέθηκε σε τάφο στη Ρουμανία,
στο Sfântu Gheorghe (Sepsiszentgyörgy),
Covasna county
6,7. Σπαθιά που βρέθηκαν στην βόρεια Δοβρουτσά. Το 6 είναι δυτικού και το 7 βυζαντινού τύπου.

 

a. Λαβή σπαθιού που βρέθηκε στο Păcuiul lui Soare, Ρουμανία.
b. Σπαθί που βρέθηκε σε τάφο στην περιοχή Garabonc-І, Ουγγαρία.
c. Σφαίρωμα σπαθιού που βρέθηκε στο Abritus, στην Βουλγαρία.
d. Σφαίρωμα σπαθιού από την Πλίσκα, την πρώτη πρωτεύουσα του
 Βουλγαρικού κράτους.
e. Σφαίρωμα σπαθιού που βρέθηκε νότια της Σιλιστρίας,
μαζί με άλλα ευρήματα από την μάχη του Ντράσταρ, (Δορύστολον) 1087.
f.  Ασημένιο σφαίρωμα σπαθιού του 10ου αι. με επιγραφή:
“Ο Πρίγκιψ Αμπί λ Γκανά, ιμ Μανσούρ Μπιλάχ” 
Σύγχρονη απομίμηση
παρόμοιου σφαιρώματος και λαβής
Βυζαντινού σπαθιού.
Σύγχρονη απομίμηση
παρόμοιου σφαιρώματος και λαβής
Βυζαντινού σπαθιού.
Βυζαντινή σπάθα που βρέθηκε
στο Γκάλοβο, στην Βουλγαρία

 

3,a Φυλακτήρας σπαθιού που βρέθηκε στο Păcuiul lui Soare, Ρουμανία.
3,b Φυλακτήρας σπαθιού που βρέθηκε στην Πλίσκα.
4 Σπαθί που βρέθηκε στον Δούναβη, κοντά στο Καλαράσι.

Διακοσμημένη κεφαλή πέλεκυ.
Προφανώς ανήκε σε κάποιο υψηλό αξιωματούχο
της Βαράγγιας Φρουράς.
Βρέθηκε στη Στάνα, Νόβι Παζάρ, στη Βουλγαρία.
Κατάλοιπο των μεγάλων πολέμων  Βυζαντίου-Βουλγαρίας.
(10ος-11ος αι)

 

a Σπαθί Βάραγγου που βρέθηκε στην Κωνστάντζα.
b Το πάνω μέρος του προηγούμενου σπαθιού.
c Επιγραφή στη λάμα του προηγούμενου σπαθιού με το όνομα Ούλφμπερχτ, * και πιθανά το έμβλημα του στην άλλη πλευρά της λάμας.
d καταγραφή του προαναφερόμενου εμβλήματος

 

Δίχειρο σπαθί που πουλήθηκε σε ιδιωτική δημοπρασία για £2,100.
Εκτιμήθηκε ως Ισλαμικό,
αλλά η συγγένειά του με τα προηγούμενα δείγματα
είναι προφανής.
Πρόκειται λοιπόν για σπάνιο δείγμα Βυζαντινού δίχειρου σπαθιού,
και χρονολογείται γύρω στον 10ο αιώνα.

 

Δίχειρο σπαθί που πουλήθηκε σε ιδιωτική δημοπρασία.
Εκτιμήθηκε ως Ισλαμικό,
αλλά η συγγένειά του με τα προηγούμενα δείγματα
είναι προφανής.
Πρόκειται για σπάνιο δείγμα Βυζαντινού δίχειρου σπαθιού,
και χρονολογείται γύρω στον 10ο αιώνα.
Παρόμοιος φυλακτήρας με αυτόν του προηγούμενου
σπαθιού που βρέθηκε στη Βουλγαρία
10ος-11ος αιώνας.
Αριστερά:
Βυζαντινό σπαθί που βρέθηκε στη Βουλγαρία,
στο κάστρο Κοτέλ.
Δεξιά:
Δυο όψεις ενός φυλακτήρα Βυζαντινού σπαθιού
που βρέθηκε στην Πλίσκα, Βουλγαρία.
Βυζαντινό σπαθί από την Κουναγκότα, Ουγγαρία.

 

Έξοχα διακοσμημένος βυζαντινός αναβολέας.
Βρέθηκε στη Βουλγαρία.
Αναρωτιόμαστε γιατί απουσιάζουν τέτοια ευρήματα στην Ελλάδα.
Η απάντηση είναι απλή.

Οι Έλληνες αρχαιολόγοι, στην μανία τους να ανακαλύψουν έργα της κλασσικής αρχαιότητας, ΦΤΥΑΡΙΖΑΝ σα μπάζα όλα τα υπερκείμενα στρώματα, χωρίς καμιά προσοχή. Τους ευχαριστούμε για αυτήν τους την επέμβαση στα μνημεία που καθορίζουν την εθνική μας ταυτότητα την οποία απεγνωσμένα προσπάθησαν να κατασκευάσουν.

Να σημειωθεί πως οι “αλλόφυλοι” αρχαιολόγοι, αν και θα μπορούσαν να βαφτίσουν τα παραπάνω ευρήματα ως Βουλγαρικά, τα ονομάζουν, εντιμότατα, “Βυζαντινά”. (Ειδικά ο καθηγητής Γιοτόφ) Έτσι, η παλιά, δοκιμασμένη έκφραση:
“Αν δε σας αρέσει να πάτε στη Βουλγαρία”,
παίρνει ένα καινούργιο νόημα για εμάς,
τους Ρωμιούς…

Ένα κατά δύο αιώνες αρχαιότερο
σπαθί Αβάρων.

*Σπαθιά βόρειας κατασκευής με την επιγραφή +VLFBERH+T (με διάφορες παραλλαγές) ήταν, θεωρητικά, τα καλύτερα της εποχής (όσον αφορά τις βόρειες χώρες). Δεν ήταν το όνομα του ιδιοκτήτη, και δεν υπήρχε ένας, αλλά πολλοί κατασκευαστές.

Πηγές:

Ακαδημία Ιστορικών Ευρωπαϊκών Πολεμικών Τεχνών

http://www.bonhams.com/auctions/17948/lot/29/

http://sword-site.com/thread/922/hander-byzantine-sword?ixzz3AdjQB6Kd=undefined

http://sword-site.com/thread/131/byzantine-swords-centuries-romania-yotov

https://my.bitcasa.com/send/98ba0ea39b27e155cb5653aa8cac305c12b30c74a12280e17b4a2d7bbe42f3a3/482f4da16352694ffc2cd041af85505f5e20780f3ec0add96466c57bd0821c62

Η «Παρδάλα», το μαχαίρι του Γιαγκούλα.


Επιμέλεια, του Δημήτριου Σκουρτέλη, μέλος της Ακαδημίας Ιστορικών Ευρωπαϊκών Πολεμικών Τεχνών

(Ένας ετεροχρονισμένος Απελάτης)
Η «Παρδάλα»,
το μαχαίρι του λήσταρχου Γιαγκούλα.
Το 1917 ο περιβόητος λήσταρχος Φώτης Γιαγκούλας
(τέλη 19ου αιώνα-1925)
απέκτησε ένα ξεχωριστό, όπως επρόκειτο να αποδειχθεί,
 φονικό όπλο, τη μαχαίρα του,
την οποία ο ίδιος αποκαλούσε
«Παρδάλα».

Μαχαίρι τύπου γιαταγανιού, 
με λεπίδα ελαφρώς καμπύλη. 
Τόσο η λεπίδα όσο και η λαβή διακοσμούνται περίτεχνα. 
Το μαχαίρι ανήκε στον διαβόητο λήσταρχο Φώτη Γιαγκούλα. 
 
Κράμα σιδήρου, κράμα χαλκού, ξύλο




Στη λεπίδα της ο λήσταρχος 
είχε χαράξει το εξής κείμενο:
 
«Προς τους πάντας. 
Μη δηνάμενος να εύρο ίδινος δικαίου 
παρά της δυκαιοσήνης των Ελλήνων, 
ηναγγάσθην να τονίσο 
το δίκαιον της Παρδάλας ή Μαχαίρας. 
Όθεον η ύψηστος αυτή λειτουργός 
της ανάνδρου Δικαιοσύνης 
ονόματι Παρδάλα έχη τον λόγον από σήμερον 
εις πάντας τους αιωθούντας και απίστους. 
Η λειτουργία αυτής έσετε πάντοτε ειλικρινής 
και ουδέποτε θέλη λησμονήση 
τα Ιερά καθήκοντά της προς αναμονή του δικαίου.
 
Μαρτίου 1917»

Ελεύθερη απόδοση στη νέα ελληνική:
«Προς όλους. Επειδή δεν μπορώ να βρω δίκαιο στη δικαιοσύνη των Ελλήνων, αναγκάσθηκα να τονίσω το δίκαιο της Παρδάλας ή Μαχαίρας. Από τώρα και στο εξής η ύψιστη αυτή λειτουργός της άνανδρης Δικαιοσύνης, η ονομαζόμενη “Παρδάλα”, έχει τον λόγο απέναντι σε όλους τους υπεύθυνους και άπιστους. Η λειτουργία αυτής της μαχαίρας θα είναι πάντα ειλικρινής και πότε δεν θα λησμονήσει τα ιερά της καθήκοντα για την απονομή του δικαίου.
Μάρτιος 1917».

Ο Φώτης Γιαγκούλας χρησιμοποιούσε την Παρδάλα ως μέσο επιβολής και προστασίας, αποτελώντας τον πιστό «σύντροφό» του για μεγάλο χρονικό διάστημα. Αυτό το μαχαίρι είχε μαζί του σε περιόδους έντασης, όταν αναστάτωνε με τα καμώματά του διάφορα χωριά ή όταν η Χωροφυλακή τον κυνηγούσε θέτοντάς τον στο στόχαστρό της. Την Παρδάλα, όμως, κουβαλούσε μαζί του και όταν σε περιόδους ανάπαυλας και ηρεμίας αποτραβιόταν στα βουνά. Δεν ξενίζει, επομένως, το γεγονός ότι η Παρδάλα αντιμετωπίστηκε από τον ληστή όχι μόνον σαν ένας πολύτιμος αλλά και σαν ένας αξιοσέβαστος «σύντροφος». Γι’ αυτό, άλλωστε, ο ίδιος ο Γιαγκούλας επέλεξε να «σφραγίσει» με το προσωπικό του στίγμα το όπλο αυτό, ανεξίτηλο δείγμα της παρορμητικής, ιδιόμορφης και φλογερής ιδιοσυγκρασίας του.
Λέγεται ότι ο Φώτης Γιαγκούλας σκότωσε συνολικά πενήντα τέσσερα άτομα, πιθανότατα αρκετά από αυτά με το συγκεκριμένο μαχαίρι. Η Παρδάλα συνόδευσε τον λήσταρχο έως το άδοξο τέλος της ζωής του, την Κυριακή 20 Σεπτεμβρίου 1925, στην Κλεφτόβρυση Ολύμπου. Εκεί σκοτώθηκε σε συμπλοκή με σώμα της Χωροφυλακής.

Μάλιστα, σχετικά με τα όσα ακολούθησαν τον θάνατο του λήσταρχου, διασώζεται η εξής μαρτυρία:
«Ύστερα από το τέλος των τριών λήσταρχων, ένας κτηνοτρόφος, ονόματι Καλαϊτζής, παρακάλεσε το μοίραρχο Πετράκη να αναλάβει το μακάβριο έργο να κόψει αυτός το κεφάλι του Φώτη Γιαγκούλα, και μάλιστα με το ίδιο μαχαίρι με το οποίο, όταν ο λήσταρχος ήταν εν ζωή, κατά τα λεγόμενα του Καλαϊτζή, τον είχε απειλήσει τέσσερις φορές να τον σφάξει. Ο μοίραρχος το αποδέχθηκε, “διότι κανείς άλλος δεν ήθελε να κάνει το έργον του χειρούργου“. Και ο κτηνοτρόφος “όρμησε κατά του άψυχου Γιαγκούλα και τον ήρπασεν από τα μαλλιά. Έσυρε στο κατόπιν το μαχαίρι του ίδιου του λήσταρχου (ένα μικρό ευτελέστατον που κόβουν το ψωμί) και μετ’ ολίγον εχώριζε την κεφαλήν από το σώμα κρατήσας το μαχαίρι ως ενθύμιον αφού του το προσέφερεν ο κ. Πετράκης”».

Όχι πολύ αργότερα, η Παρδάλα, όπως και το κεφάλι του Φώτη Γιαγκούλα θα προστεθούν στη συλλογή του Εγκληματολογικού Μουσείου, συνιστώντας μερικά από τα πλέον μοναδικά και σημαντικής αξίας εκθέματά του, καθώς το συγκεκριμένο μαχαίρι-φονικό όπλο διαθέτει εξέχουσα σημασία, αφού ακόμη και σήμερα περιβάλλεται από ένα πέπλο μυστηρίου. Επιπλέον, διαθέτει και μοναδική ιστορική σημασία, συνδεόμενο άμεσα όχι μόνον με τη δράση και τον θάνατο ενός διάσημου εγκληματία, αλλά και επειδή αντικατοπτρίζει με ενάργεια τον ιστορικό περίγυρο της Ελλάδας του 19ου αιώνα.




Λένε πως η “παρδάλα” 
σκότωσε πενηντατέσσερις ανθρώπους…

Η “δυκαιοσήνη των Ελλήνων”
τελικά κατάφερε να κόψει το κεφάλι του Γιαγκούλα.
(στη μέση) 

Η πρώτη μάχη Αράβων- Βυζαντίου. Αζνανταγίν


Του Δημήτριου Σκουρτέλη, μέλος της Ακαδημίας Ιστορικών Ευρωπαϊκών Πολεμικών Τεχνών

Η χαμένη ευκαιρία.

Συρία, 30 Ιουλίου 634.

Oι πρώτες αψιμαχίες των Μουσουλμάνων με τους Βυζαντινούς έγιναν το 629. Αφού οι Άραβες, φανατισμένοι από την καινούργια τους πίστη, το Ισλάμ, είχαν κάνει αρκετές επιδρομές βαθιά στην Παλαιστίνη και την Συρία, ο αυτοκράτορας Ηράκλειος αποφάσισε να συγκεντρώσει μια δύναμη που θα σταματούσε μια και καλή την επικείμενη γενική εισβολή, και θα έβαζε τους Άραβες στη θέση τους.

Οι Μουσουλμάνοι θα προσπαθούσαν να καταλάβουν την Δαμασκό, σαν βάση για την κατάκτηση των βυζαντινών εδαφών στην Συρία και την Παλαιστίνη. Για τους δυο αντιπάλους, η Δαμασκός ήταν το στρατηγικό σημείο που εξασφάλιζε την ασφάλεια των επικρατειών τους. Η στρατηγική σημασία της πόλης θα οδηγούσε στην πρώτη σοβαρή ένοπλη σύγκρουση στην Συρία, που δεν ήταν αυτή της πιο γνωστής  μάχης του Ιερομύακα (Γιαρμούκ) το 636, αλλά η μάχη του Αζνανταγίν το 634. (Ατζναντεϊν –Ajnadayn – معركة أجنادين)

Η μάχη του Αζνανταγίν (στην περιοχή Μπέιτ Γκουβρίν, στο σημερινό Ισραήλ)  δεν ήταν η έναρξη των Αραβο-βυζαντινών πολέμων, που όπως είπαμε ξεκίνησαν σαν μια σειρά επιδρομών στα βυζαντινά εδάφη της Συρίας και της Παλαιστίνης, αλλά ήταν, ουσιαστικά, η αρχή των γεγονότων που οδήγησαν στις μεγάλες αραβικές κατακτήσεις.

Δεν γνωρίζουμε τίποτα γι αυτήν από τις βυζαντινές πηγές, αλλά μόνο αποσπασματικά από Μουσουλμανικά κείμενα, που αρκούν όμως να μας δώσουν μια καλή περιγραφή της.

Ο Ηράκλειος δεν ήταν παρών στο Αζναγιαντίν, γιατί έκρινε πως η αντιμετώπιση των Αράβων θα ήταν εύκολη υπόθεση. Ήταν πλέον και σωματικά αδύναμος, και απλά συντόνιζε τις προσπάθειες του στρατού του από την Έμεσα. Γενικά, κανείς Βυζαντινός δεν είχε καταλάβει πως το Ισλάμ ήταν μια νέα θρησκεία. Πίστευαν πως είναι άλλη μια χριστιανική αίρεση. Επίσης, ουδέποτε υπολόγισαν τους Άραβες –με βάση την ως τώρα εμπειρία τους- σαν κάτι παραπάνω από ληστές της Ερήμου.

Οι Μουσουλμάνοι, με την ηγεσία του Χαλίντ Ιμπν αλ Ουαλίντ, προέλασαν στο ανοιχτό πεδίο για να αντιμετωπίσουν τους Ρωμιούς. Ήταν μια φρόνιμη κίνηση, γιατί οι πόλεις που οι Άραβες είχαν ήδη πάρει, δεν είχαν στρατηγική σημασία. Προτίμησαν έτσι να διατηρήσουν την κινητικότητά τους, παρά να αντιμετωπίσουν πολιορκίες, στις οποίες γνώριζαν πως θα έχαναν, απέναντι στην τεχνολογική υπεροχή των Βυζαντινών και τις μεγάλες δυνατότητες ανεφοδιασμού που διέθεταν. Άλλωστε, οι Μουσουλμάνοι είχαν και αριθμητική υπεροχή. Η στρατηγική της επιδίωξης μιας ανοιχτής μάχης αντί μιας στατικής πολιορκίας, ήταν το κλειδί της επερχόμενης νίκης των Μουσουλμάνων. Άλλωστε, είχαν ήδη νικήσει σε ανοιχτή μάχη τους υπερασπιστές της Μπόσρας. Καυχιόταν μάλιστα πως ο βυζαντινός διοικητής Ρωμανός είχε ασπαστεί το Ισλάμ μετά την ήττα του.

Πράγματι, ο Βυζαντινός στρατός που συγκεντρώνονταν είχε στόχο να ανακαταλάβει τις εν λόγω πόλεις μία-μία. Οι Βυζαντινοί χρειάστηκαν ένα μήνα για να ολοκληρώσουν την επιστράτευσή τους -έλλειπε ο Ηράκλειος, βλέπετε- ενώ οι Άραβες χρειάστηκαν δυο βδομάδες για να συγκεντρώσουν τα αποσπάσματα που στάθμευαν στις περιοχές του είχαν κατακτήσει (Μπόσρα, Άραμπα, Χαουράν κλπ.) Παρόντες ήταν όλοι οι Άραβες στρατηγοί της Συρίας, Σουραμπίλ, Αλ-Ας, Γιαζίντ και Ουμπάιντα. Να σημειωθεί πως οι Βυζαντινοί διέθεταν μόνο 10.000 άντρες, επιστρατευμένους από ντόπιους, ενώ οι Άραβες ήταν διπλάσιοι στον αριθμό. (άλλες πηγές δίνουν τους εξωφρενικούς αριθμούς των 50-100.000 για τον βυζαντινό στρατό, αλλά οι σημερινοί ιστορικοί δεν τους παραδέχονται)

Όταν οι δυο στρατιές παρατάχθηκαν, και αφού έγιναν οι καθιερωμένες ειρηνευτικές προτάσεις, που συνίσταντο στην στροφή στην «ορθή πίστη» όπως την εννοούσε ο καθένας από τους αντιπάλους, οι Βυζαντινοί έκαναν την πρώτη αιματηρή επίθεση: Έστειλαν μπροστά τους σφενδονιστές και τους τοξότες τους. Όχι μόνο εξολόθρευσαν έτσι μεγάλο αριθμό Αράβων, αλλά τσάκισαν και το ηθικό τους.

Το ερώτημα παραμένει, γιατί οι Μουσουλμάνοι δεν ανταπέδωσαν τα βλήματα.  Άλλοι λένε πως τα τόξα τους δεν είχαν αρκετή ακτίνα δράσης γιατί δεν  διέθεταν ακόμη τα σύνθετα τόξα Αβαρικού τύπου που είχαν οι Βυζαντινοί – άλλοι πάλι λένε πως είχαν διαταχθεί να μην βάλλουν παρά σε ομαδικές ριπές, ήταν δηλαδή σφάλμα τακτικής. Γενικά πιστεύεται πως ο πεζός Άραβας τοξότης της εποχής ήταν πιο αργός στις βολές του αλλά αρκετά αποτελεσματικός. Ούτως ή άλλως, οι βολές των Χριστιανών είχαν πολύ σημαντικό αποτέλεσμα. Παρά τις μεγάλες απώλειες, όμως, οι Άραβες κράτησαν τις γραμμές τους. Εδώ οι Βυζαντινοί έχασαν την ευκαιρία μιας ολοκληρωτικής νίκης, που θα είχε επιτευχθεί αν διέτασσαν αμέσως  μια γενική έφοδο.

Οι βολές των ακροβολισμένων τοξοτών και σφενδονιστών άφησαν τεράστια κενά στην Αραβική παράταξη. Τότε, (σύμφωνα με την αραβική αφήγηση πάντα) ο Χαλίντ Ιμπν αλ Ουαλίντ άλλαξε τακτική. Αποφάσισε να παίξει το χαρτί των εθιμοτυπικών μονομαχιών. Γνώριζε –και το έβλεπε άλλωστε εκείνη την στιγμή με τα μάτια του- πως οι Βυζαντινοί διοικητές ήταν ανώτεροι στρατηγικά και επιχειρησιακά, με ασύγκριτη πείρα από τους πρόσφατους Περσικούς πολέμους, από όπου είχαν βγει νικητές, αλλά συνήθως δεν έπαιρναν μέρος στις μάχες προσωπικά. Έτσι σκέφτηκε να στρέψει την ματαιοδοξία τους εναντίον τους: Οι Άραβες «πρωταθλητές» θα καλούσαν σε μονομαχία τους Ρωμιούς αξιωματικούς, σύμφωνα με το καθιερωμένο, τότε, έθιμο, που βαστούσε απαράλλαχτο από τα ομηρικά χρόνια. Οι Άραβες αξιωματικοί, πολεμιστές της πρώτης γραμμής, πιο πολεμοχαρείς από τους Βυζαντινούς συναδέλφους τους, τους σκότωσαν κατά δεκάδες!

Ένας Άραβας, ο Ζαράρ Ιμπν Αλ Αζβάρ, πρώην φοροεισπράκτορας, που τον έλεγαν «ο μισόγυμνος πολεμιστής», γιατί πολεμούσε συχνά χωρίς πανοπλία και πουκάμισο, εκείνη τη  μέρα αρματώθηκε από τη  κορφή ως τα νύχια, κρατώντας μια ασπίδα από δέρμα ελέφαντα που ήταν βυζαντινό λάφυρο.

«Είμαι ο θάνατος των χλωμών προσώπων, είμαι ο φονιάς των Ρωμιών, είμαι η συμφορά σας, είμαι ο Ζαράρ Ιμπν Αλ Αζβάρ!»

φώναξε. Και αμέσως, κατά το συνήθειο του, γδύθηκε και πέταξε την ασπίδα. Ένα σωρό Βυζαντινοί καπεταναίοι έτρεξαν να τον αντιμετωπίσουν, αλλά τους σκότωσε όλους, συμπεριλαμβανομένων των κυβερνητών της Τιβεριάδας και του Αμμάν. Μην αντέχοντας την ντροπή, οι Βυζαντινοί έστειλαν και άλλους να μονομαχήσουν με τους Άραβες. Το αποτέλεσμα ήταν πως έτσι χάθηκε ο ανθός των Ρωμιών αξιωματικών, ενώ ελάχιστοι Μουσουλμάνοι σκοτώθηκαν.

Δεν ξέρουμε κατά πόσον η Αραβική αφήγηση είναι τραβηγμένη. Το αναμφισβήτητο γεγονός είναι πως οι Βυζαντινοί έπρεπε να επιτεθούν αμέσως μετά τα κενά που δημιουργήθηκαν στην Αραβική παράταξη από τις βολές τους, και όχι να αποδεχθούν τις μονομαχίες. Όποιο και να ήταν το αποτέλεσμα των μονομαχιών –αμφιβάλλω αν οι Άραβες επικρατήσαν τόσο καθαρά σε αυτές όσο θέλουν οι ιστορικοί τους- έδωσαν ευκαιρία στους Άραβες να ανασυνταχθούν, ενώ ο Βυζαντινός στρατός σιγοψήνονταν στον ανηλεή Παλαιστινιακό ήλιο του καλοκαιριού…

Ο Χαλίντ Ιμπν αλ Ουαλίντ, κρίνοντας πως ο χριστιανικός στρατός είχε απογυμνωθεί από τους αξιωματικούς του, διέταξε γενική επίθεση. Ανακάλυψε όμως πως τα πράγματα δεν ήταν τόσο εύκολα! Οι Βυζαντινοί δεν υποχώρησαν. Κράτησαν τις θέσεις τους και η μέρα τελείωσε χωρίς νικητή. (άλλη μια απόδειξη πως δεν είχαν χάσει τόσους αξιωματικούς όσους θα ήθελαν οι Άραβες ιστορικοί)

Την επόμενη μέρα, ο Κανδιδάτος Θεόδωρος, ο Ρωμιός στρατηγός, έστησε παγίδα στον Χαλίντ Ιμπν αλ Ουαλίντ. Κάλεσε τον Άραβα αρχηγό σε μονομαχία, και χωρίς να τραβήξει το σπαθί του, τον ακινητοποίησε με λαβή, φωνάζοντας τους κρυμμένους Ρωμιούς να έρθουν για βοήθεια. Αντί για αυτούς πρόβαλλε ο Ζαράρ Ιμπν Αλ Αζβάρ, που τους είχε εξοντώσει,  ντυμένος ρωμέικα. Ο Θεόδωρος σκοτώθηκε. Μερικοί λένε πως ήταν αδελφός του Ηράκλειου. Άλλοι τον θέλουν να επιζεί της μάχης και να πέφτει στη δυσμένεια του αδελφού του. Οι αντιφάσεις σε αυτές τις αφηγήσεις, αν και προέρχονται, όπως είπαμε, από μία μόνο πλευρά, είναι πολλές.

Και πάλι οι Βυζαντινοί δεν υποχώρησαν, αν και είχαν χάσει τον διοικητή τους. Ο Χαλίντ Ιμπν αλ Ουαλίντ έκρινε πως είχαν αποκαρδιωθεί και διέταξε γενική επίθεση. Η μάχη ήταν σκληρή και αιματηρή, κράτησε ώρες, και οι Βυζαντινοί, χωρίς ηγεσία πλέον, πολέμησαν γερά, μέχρι οι Άραβες να υποχρεωθούν να εμπλέξουν και την τελευταία τους εφεδρεία, υπό τον Γιαζίντ, με το απόσπασμα που φρουρούσε το Αραβικό στρατόπεδο, όπου βρίσκονταν και οι γυναίκες τους, σε μια απελπισμένη προσπάθεια.

Μόνο τότε υποχώρησαν οι Ρωμιοί, και μάλιστα με τάξη, χωρίς να διαλυθούν, αφήνοντας με την σειρά τους στο πεδίο της μάχης, νεκρούς, το άνθος των Αράβων αξιωματικών, που έπεσαν στις προσπάθειες να σπάσουν τις γραμμές του Βυζαντινού στρατού. Ήταν μια Πύρρεια Νίκη για το Ισλάμ. Ακόμα και σήμερα, το πεδίο της μάχης είναι γεμάτο από τάφους Μουσουλμάνων εκείνης της μέρας.

Αλλά, και οι Βυζαντινοί είχαν τεράστιες απώλειες, ειδικά κατά την υποχώρησή τους. Αν και πήραν τρεις διαφορετικές κατευθύνσεις, το αραβικό ιππικό τους καταδίωξε και εξόντωσε πολλούς, ειδικά από το σώμα που κατευθύνονταν προς την Ιερουσαλήμ, αλλά και όσους κατευθύνονταν στην Γάζα ή την Ιάφφα, εκμεταλλευόμενοι την αξιοσημείωτη αντοχή και ταχύτητα της γνωστής ράτσας των αλόγων τους.

Συμπεράσματα:

Οι Βυζαντινοί αντιστάθηκαν για δυο μέρες, ενώ αντιμετώπιζαν διπλάσιους αντιπάλους, και διέθεταν μικρής μαχητικής αξίας ντόπια τμήματα, χωρίς υποστήριξη από τον πιο επαγγελματικό αυτοκρατορικό στρατό . Και όμως, προξένησαν μεγάλες απώλειες στους Άραβες. Θα μπορούσαν να κερδίσουν και την μάχη ακόμη, αν δεν διέπρατταν μεγάλα στρατηγικά σφάλματα. Όλα αυτά δείχνουν πως ο αραβικός κίνδυνος θα μπορούσε να εξαλειφθεί στη ρίζα του, αν του είχε δοθεί η πρέπουσα σημασία.

Οι απώλειες των Βυζαντινών φάνηκαν σε όσα ακολούθησαν: Ούτε μπόρεσαν να αντεπιτεθούν, ούτε και να αντιμετωπίσουν τις πολιορκίες μιας σειράς πόλεων στην Συρία και την Παλαιστίνη τις οποίες άρχισαν οι Μουσουλμάνοι μετά την νίκη τους. Θα έπαιρνε άλλα δυο χρόνια για να παρατάξουν ξανά σημαντικό στρατό οι Ρωμιοί στη Συρία…

Βέβαια, πολλές πόλεις άνοιξαν τις πύλες τους στους Μουσουλμάνους γιατί τους θεώρησαν ελευθερωτές, μια που οι κάτοικοί τους ήταν αιρετικοί Μονοφυσίτες που βρίσκονταν υπό διωγμό από τους Ορθόδοξους. Γενικά, ο πληθυσμός της Μέσης Ανατολής και της Αιγύπτου δεν ήταν ευχαριστημένος από την βυζαντινή διοίκηση, και αυτό ήταν ένας σημαντικός παράγοντας της Ισλαμικής επικράτησης.

Το 636, ο Ηράκλειος συγκέντρωσε ξανά μια μεγάλη δύναμη στην Αντιόχεια με στόχο να πετάξει τους Μουσουλμάνους πίσω στην έρημο. Χρειάζονταν μια αποφασιστική μάχη. Αυτή θα δίνονταν στον ποταμό Ιερομύακα. (Γιαρμούκ)

 

Και αυτή, είναι μια άλλη ιστορία…

 

Δημήτρης Σκουρτέλης

Κύρια βιβλιογραφία:

«THE SWORD AND SHIELD OF GOD: BYZANTINE STRATEGY AND TACTICS UNDER HERACLIUS DURING THE LAST PERSIAN WAR AND FIRST ARAB WAR» By STUART E. MCALLISTER

Islam Wiki «Battle of Ajnadayn»

Γαβιθά-Γιαρμούκ 636 μ.Χ. – Το τέλος της ελληνορωμαϊκής Μέσης Ανατολής

 

Από ‘ Τα ΑκριτικάΕπη’