Στοχασμοί στο ‘Πραγματεία στην επιστήμη των όπλων, με ένα φιλοσοφικό διάλογο’ του Camillo Agrippa


Του Γεώργιου Ε. Γεωργά

O Camillo Agrippa (1510s–1595), ήταν ένας αρχιτέκτονας, μηχανικός, μαθηματικός αλλά και ξιφομάχος. Έζησε στη ταραγμένη Ιταλία του 16ου αιώνα.  Γεννημένος στο Μιλάνο, αργότερα μετακόμισε στις 26 Οκτωβρίου του 1535  στη Ρώμη, όπου μετά από λίγο καιρό συναναστράφηκε  και γνωρίστηκε με το καρδινάλιο Alessandro Farnese αλλά και τον Μιχαήλ Άγγελο.

Ο Agrippa παρόλο που ποτέ δεν θεωρούσε τον εαυτό του, σαν επαγγελματία δάσκαλο της ξιφασκίας, αναδείχθηκε ένας από τους μεγαλύτερους θεωρητικούς της τέχνης της ξιφασκίας σε όλους τους αιώνες, αλλά και μεταρρυθμιστής της. Δεν είναι τυχαίο που οι αρχές του ξίφους μονομαχίας της μοντέρνας ξιφασκίας της Ιταλικής σχολής, έχουν τις ρίζες της σε αυτόν τον άνθρωπο που παραδόξος δε θεωρούσε τον εαυτό του, δάσκαλο της ξιφασκίας.

Ο πρώτος του τίτλος βιβλίου ήταν ο ‘Trattato di Scientia d’Arme, con vn Dialogo di Filosofia δηλαδήΠραγματεία στην επιστήμη των όπλων, με ένα φιλοσοφικό διάλογο’. Εκδόθηκε στα 1553 και στην ουσία εισήγαγε ένα καινούριο σύστημα ξιφασκίας το οποίο ήταν βασισμένο στη γνώση της γεωμετρίας και της μηχανικής. Οι θεωρίες του Agrippa ήταν κάτι νεωτεριστικό και ταυτόχρονα γόνιμο για τη τέχνη της ξιφασκίας εκείνης της εποχής. Για παράδειγμα αρκετά χρόνια πριν το σπαθί που κυριαρχούσε στις μονομαχίες ήταν το μακρύ σπαθί. Το σπαθί αυτό είχε διάφορες θέσεις φυλάξεως, που σε πολλές από αυτές το σπαθί βρίσκονταν στο πίσω μέρος του σώματος του μονομάχου ή πάνω από το κεφάλι του (σαν τη guardia di falcone). Όταν δε ανακαλύφθηκε και το ξίφος τύπου rapier υπήρχαν διάφορες θέσεις φύλαξης  που προτιμούσαν οι τότε ξιφομάχοι.   Μετά την έκδοση του βιβλίου του, άρχισαν οι μεγάλες αλλαγές του τρόπου μάχης με τη χρήση του  ξίφους. Για παράδειγμα αυτός εισήγαγε το νεωτερισμό του ότι το σπαθί πρέπει να βρίσκετε μπροστά από το σώμα του ξιφομάχου και όχι από πίσω, όπως συνηθίζονταν στους προηγούμενους αιώνες που ανάφερα πιο πάνω. Επίσης αυτός ήταν που απλοποίησε τις 11 θέσεις φύλαξης του Achille Marozzo, σε μόλις τέσσερις! Αυτές τις θέσεις φύλαξης χρησιμοποιεί ακόμα η Ιταλική σχολή της μοντέρνας ξιφασκίας, ακόμα και σήμερα 5 αιώνες μετά την έκδοση του βιβλίου του.

Στην ουσία αυτός ήταν που εδραίωσε τη τεχνική του τρυπήματος με τη χρήση του  ξίφους που ονομάζεται rapier, ως  βασική επίθεση του και όχι το κόψιμο που διδάσκονταν μέχρι τότε. Οι ιδέες του επηρέασαν στο μέλλον μεγάλους δασκάλους της ξιφασκίας, όπως τους Ridolfo Capo Ferro da Cagli, Salvator Fabris, και Henry de Sainct Didier. Μάλιστα υπάρχουν αποδείξεις ότι οι δημιουργοί της Ισπανικής σχολής της ξιφασκίας, τη λεγόμενη Destreza, εμπνευστήκαν από τον Ιταλό αυτό μαθηματικό.

Ο Don Luis Pacheco de Narváez υποστηρίζε ότι ο Don Jerónimo Sánchez de Carranza (ιδρυτής της Destreza)  βασίστηκε σε ένα κείμενο της δουλειάς του Agrippa, σε ένα γράμμα προς τον Δούκα του Cea στη Μαδρίτη που είχε ημερομηνία της  4 Μάη του 1618. Αυτό φαίνεται πως και τα δυο συστήματα (του Agrippa και η Destreza) χρησιμοποιούν τη γεωμετρία.

Όμως ας αφήσουμε  τη ζωή του και ας επικεντρωθούμε στο πρώτο βιβλίο του. Όπως ανάφερα παραπάνω η πρώτη έκδοση της δουλειάς του, ήταν το Trattato di Scienzia d’Armes, con Dialogo Filosofia’ , που εκδόθηκε στη Ρώμη στα 1553 από τον Antonio Blado.

Το βιβλίο ήταν αφιερωμένο στον Δούκα της Φλωρεντίας,  τον Cosimo de

Medici. Σε αυτό καταγράφονταν καθαρά οι μέθοδοι της σπαθασκίας της εποχής αυτής, έχοντας ως βοήθεια εικονογραφήσεις που έδειχναν τις θέσεις φυλάξεως αλλά και τις κινήσεις.

Στο βιβλίο του, ο Camillo Agrippa έλεγε ότι: ‘η επιστήμη της τέχνης των όπλων, σύγκειται με τη δικαιοσύνη, την εξυπνάδα και την εξάσκηση’.

Ο κάθε άνδρας είναι έτοιμος να υπερασπίσει τον εαυτό του αν η δικαιοσύνη καλεί να δοθεί λύση με τη χρήση των όπλων. Η ζωή και η νίκη κερδίζετε με την έξυπνη χρήση των όπλων. Και η εξάσκηση δίνει ζωή στη θεωρία.

Η θεωρία του (όσο αφορά τη ξιφασκία) ήταν βασισμένη σε απλές αλλά αποτελεσματικές αρχές, που κάνουν το ξιφομάχο όχι μόνο να υπερασπίζει τον εαυτό του, αλλά να ζει με δίκαιο και έντιμο τρόπο ζωής, έχοντας σαν γνώμονα τις αρετές και τη καθαρότητα της ψυχής.

                                                  Το κράτημα της λαβής

 

Ο Agrippa επέμενε ότι ο δείχτης περνά από τη κάθετη ράβδο της λαβής. Ο αντίχειρας τοποθετείτε ή στη κορφή του ricasso ή στη false edge της πλευράς του ricasso. Τα δάχτυλα πρέπει να είναι σχετικά χαλαρά και να μην σφίγγουν τη λαβή.

Στην prima, seconda, και στη  terza θέση φύλαξης το αριστερό χέρι μπορεί να είναι οπλισμένο με dagger. Αντίθετα το σχέδιο του βιβλίου που δείχνει τη quarta  το αριστερό χέρι είναι άοπλο και βρίσκετε στο ύψος του κεφαλιού.

Επίσης παρατηρούμε με βάση το σχέδιο ότι η  Prima και  seconda έχουν τα πόδια κοντά το ένα στο άλλο ενώ οι  terza και η quarta έχουν πολύ μεγαλύτερο άνοιγμα τα πόδια μεταξύ τους.

                                                 Οι 4 θέσεις του χεριού

 

Ο  Camillo Agrippa ήταν ο πρώτος που εισήγαγε τις τέσσερις ‘θέσης του χεριού’. Δηλαδή πως πρέπει να τοποθετείτε η παλάμη που κρατά τη λαβή του ξίφους. Από την εποχή του και μετά, ο κάθε Ιταλός οπλοδιδάσκαλος κάνει χρήση των θέσεων αυτών. Οι θέσεις αυτές σε συνάρτηση με τις θέσεις φύλαξης (που θα δούμε παρακάτω), βοηθούν τον ασκούμενο στη χρήση του ξίφους για το που και πως πρέπει να τοποθετεί το ξίφος σε μια αναμέτρηση.

Πρώτη θέση χεριού / Prima

Η παλάμη βλέπει προς τη εξωτερική πλευρά του σώματος(αν ο ξιφομάχος είναι δεξιόχειρας). Ο αντιχείρα βλέπει προς τα κάτω.

Λεζάντα: Οι γραμμές επίθεσης από τη πρώτη θέση του χεριού.

Δεύτερη θέση χεριού / Seconda

Λεζάντα: Στη ‘Δευτέρα θέση χεριού’
Λεζάντα: Στη ‘Δευτέρα θέση χεριού’

Η παλάμη βλέπει προς τα κάτω, ο βραχίονας είναι παράλληλος με το έδαφος, ο αντίχειρας βρίσκετε στην εσωτερική πλευρά(αν ο ξιφομάχος είναι δεξιόχειρας).

Τρίτη θέση χεριού /  Terza

 Η παλάμη βλέπει στην εσωτερική πλευρά, ο αντίχειρας βλέπει προς τα πάνω. Αντίθετα από τη ‘πρώτη’(αν ο ξιφομάχος είναι δεξιόχειρας).

Τέτρατη θέση χεριού / Quarta

Η παλάμη βλέπει προς τα πάνω, ο βραχίονας είναι παράλληλος με το έδαφος, ο αντιχειρας βλέπει προς τη εξωτερική πλευρά. Αντίθετη της ‘δευτέρας’.

 

 

Oι Βασικές θέσεις φύλαξης της Ιταλικής σπαθασκίας

Η θέση φύλαξης είναι η θέση που πρέπει να έχει ο ξιφομάχος για να είναι έτοιμος να αμυνθεί ή να επιτεθεί,  ανάλογα με τη περίπτωση. Πολλοί οπλοδιδάσκαλοι όπως ο  Marozzo χρησιμοποιούσαν πολλές θέσεις φύλαξης που έδιναν διάφορα ονόματα πολλές φορές ποιητικά, όπως: ‘Guardia di Coda Lunga e Stretta’ ή ‘Porto di Ferro Stretta  overo Larga’. Ο συγκεκριμένος οπλοδιδάσκαλος είχε στο σύστημα του 11 θέσεις φύλαξης. Αυτό ήταν πολύ συνηθισμένο την εποχή εκείνη.

Ο Agrippa όμως είδε τη ξιφασκία με διαφορετική οπτική γωνία. Την είδε με το μάτι ενός μαθηματικού και ενός αρχιτέκτονα. Με άλλα λόγια κράτησε τις πιο πρακτικές θέσεις φύλαξης και τις ελαχιστοποίησε σε μόλις 4. Και μάλιστα τους έδωσε ονόματα που μπορεί ο οποιαδήποτε ξιφομάχος να τις θυμηθεί, διότι είναι απλά αριθμοί (Πρώτη , δευτέρα, Τρίτη και Τετάρτη / Prima, Seconde, Terza e Quarta) και παρόλο που είναι μόλις 4 είναι αποτελεσματικές και εύκολο να τις κατανοήσει ο ξιφομάχος. Αν εξεταστεί με ουδέτερο μάτι, θα δούμε ότι ο Agrippa είχε δίκιο. Έχοντας το ξίφος (ειδικά ένα ξίφος σαν το rapier που χρησιμοποιείτε πιο πολύ νηκτικά) στη μπροστινή πλευρά του σώματος τότε ελαττώνετε ο χρόνος αντίδρασης στην επίθεση ενός αντιπάλου, μπορεί ο ξιφομάχος να εκτελέσει πιο άμεσα νηκτική επίθεση ή ακόμα να εκτελέσει και counter attack από ότι το ξίφος να βρίσκονταν πάνω από το κεφάλι ή πίσω από το σώμα, ακόμα κι όταν η punda του σπαθιού κοιτάζε το πάτωμα. Κοντολογίς το σύστημα του Agrippa είχε άμεσες επιθέσεις, αντεπιθέσεις αλλά και τοποθετήσεις που εξωστράγκιζαν την επίθεση του αντιπάλου, ελαττώνοντας το χρόνο αντίδρασης. Δεν είναι μάλιστα τυχαίο που οι αρχαίοι Ρωμαίοι αλλά και οι Ρωμαίοι της ανατολής είχαν πάντα την αιχμή του gladius  και του σπαθίου (των μεταγενέστερων Ρωμαίων της ανατολής) μπροστά από το σώμα τους βλέποντας πάντα τον αντίπαλο.

Ας δούμε τώρα τις θέσεις φύλαξης του Agrippa.

Prima (πρώτη):

Είναι η θέση φύλαξης που παίρνει ένας ξιφομάχος αφού μόλις έχει τραβήξει από το θηκάρι το ξίφος του. Το χέρι και ο βραχίονας είναι ψηλά, η παλάμη κοιτά προς τα εξωτερικά με τη punda (point/αίχμη) του ξίφους να κοιτά τον αντίπαλο, η λεπίδα βρίσκετε σε γωνία σε σχέση με τη δεξιά πλευρά του στήθους του αντιπάλου (σαν την υψηλή θέση φύλαξης του DiGrassi).

Ακολουθεί σε ελεύθερη μετάφραση το κείμενο του Aggripa:

‘… οποιοδήποτε άτομο που κρατά σπαθί στο πλευρό του, παρακινούμενο από την οργή του ή από πρόκληση λόγων ή πράξεων,  κάνοντας τον να τραβήξει όλο το σπαθί από τη θήκη του, εκτίνοντας το χέρι του ψηλά για να πάρει μια θέση φύλαξης, που είναι η πρώτη αφού έχει τραβήξει το ξίφος του, ονομάζεται ‘πρώτη’…’

(… qual persona si uoglia che porti spada a lato, stimulata da propria furore,

ouero da qualcha esterior prouocatione di parole o di fatti, poi che havera tratta la

spada in tutto fore del fodero uiene stendendo la mano  in alto a formar’ una guardia, la quale per essere la prima che si facci subito cauata la spada si chiemera… la prima…)

Ωστόσο ο  Acamillo Palladini είχε πάρει αρνητική θέση όσο αφορά το ύψος και την έκταση του βραχίονα. Έλεγε πως ο αντίπαλος πολύ εύκολα μπορεί να δεσμεύσει τη λεπίδα, ενώ αυτός που έχει πάρει τη πρώτη θέση φύλαξης,  δε μπορεί να κάνει εύκολα επιθέσεις. Ωστόσο η πρώτη θέση φύλαξης δεν είναι μια στατική θέση. Τουναντίον χρησιμοποιείτε αρχικά για να κερδίσει λίγο χώρο (ο ξιφομάχος) ή να μεγαλώσει την απόσταση από τη μικρή στη μεσαία ή από τη μεσαία στη μεγάλη με βήμα πίσω. Επίσης εδώ πρέπει να επισημάνω ότι η πρώτη θέσης φύλαξης είναι ίδια (με μόνη διαφορά το μη οπλισμένο χέρι) ακόμα και στη μοντέρνα ξιφασκία αλλά και στη κλασική, πράγμα που η άποψη του   Acamillo Palladini καταρύπτικε εντελώς. Θέλω επίσης να επισημάνω ότι μέσω αυτής της θέσης φύλαξης γίνονται οι πιο άμεσες αποκρούσεις και πιο δύσκολες να τις περάσεις στη μοντέρνα ξιφασκία.

Λεζάντα: Έχοντας το οπλισμένο χέρι στη ‘πρώτη θέση χεριού’ ο ξιφομάχος έχει πάρει ‘πρώτη θέση’ φύλαξης και βηματίζοντας πίσω μεγαλώνει την απόσταση από τον αντίπαλο του. Στη φωτογραφία υποτίθεται ότι έχει περάσει από τη ‘πρώτη θέση’ φύλαξης και ολοκληρώνει, βηματίζοντας πίσω.
Λεζάντα: Έχοντας το οπλισμένο χέρι στη ‘πρώτη θέση χεριού’ ο ξιφομάχος έχει πάρει ‘πρώτη θέση’ φύλαξης και βηματίζοντας πίσω μεγαλώνει την απόσταση από τον αντίπαλο του. Στη φωτογραφία υποτίθεται ότι έχει περάσει από τη ‘πρώτη θέση’ φύλαξης και ολοκληρώνει, βηματίζοντας πίσω.

Seconda (Δευτέρα):

Η φύλαξη αυτή είναι χρηστική εναντίων σε προκλητικές επιθέσεις, θα μπορούσαμε να πούμε. Ο βραχίονας είναι προτεταμένος περίπου στο ύψους του στήθους, η λεπίδα απειλεί τον αντίπαλο υπό γωνία σε σχέση με το σώμα του αντιπάλου. Το χέρι που κρατά το ξίφος βρίσκετε στη πρώτη ή στη δευτέρα. Η φύλαξη αυτή μοιάζει πολύ με την Ευρύ φύλαξη του  DiGrassi ή σαν παραλλαγή της σειράς  Coda Lunga του Marozzo.

Terza (Τρίτη):

Είναι η πιο κοινή και η πιο εύκολη θέση φύλαξης του συστήματος του Agrippa και όχι μόνο. Ο αγκώνας βρίσκετε στο ύψους περίπου του γοφού (λίφο πιο πάνω), ενώ η punda του ξίφους βλέπει τον αντίθετο ώμο του αντίπαλου. Το χέρι που κρατά το σπαθί βρίσκετε στη Δευτέρα ή στη Τρίτη. Μοιάζει πολύ με τη Χαμηλή θέση φύλαξης του diGrassi, και με την Έκτη και Τρίτη θέση φύλαξης της μοντέρνας ξιφασκίας.

Λεζάντα: Terza (Τρίτη)
Λεζάντα: Terza (Τρίτη)

Quarta ( Τετάρτη):

Αυτή η θέση φύλαξης είναι χρηστική συνήθως σε κοψίματα και χτυπήματα που έρχονται από την αριστερή πλευρά (αν υποθέσουμε ότι αυτός που έχει πάρει τη φύλαξη είναι δεξιόχειρας, αλλιώς είναι το αντίθετο). Αυτή η θέση φύλαξης κρατά το ξίφος στην αριστερή πλευρά με το χέρι που κρατά το ξίφος (το δεξιό) να διασχίζει το σώμα. Η punda του ξίφους βρίσκετε υπό γωνία με το δεξιό ώμο του αντιπάλου. Το χέρι που κρατά τη λαβή του ξίφους, πρέπει να είναι στη Τετάρτη θέση. Αυτή η θέση φύλαξης είναι η πιο αμυντική από όλες τις άλλες. Ωστόσο είναι καλό να  ξεκινά δέσμευση κάποιος ξιφομάχος από αυτή τη θέση προς τη λεπίδα του αντιπάλου (Ιταλικά : Trovare di spada) και να καταλήγει σε μια γκάμα διολισθαιτικών επιθέσεων  όπως η flanconade που χρησιμοποιείτε στις Ιταλικές σχολές.

 

Λεζαντα: Ο Agrippa αρχικά ζωγράφισε τις θέσεις φύλαξης σε μια εικονογράφηση με τέσσερις φιγούρες ξιφομάχων. Αυτό εξυπηρετούσε όχι μόνο το σκοπό για να δείξει το πέρασμα από θέση σε θέση αλλά και τις διαφορές ανάμεσα στις θέσεις φύλαξης. Στο κάτω μέρος φαίνοντε οι γραμμες επίθεσεων.

                                            H τεχνική του τρυπήματος   

Ο Agrippa ήταν εντελώς αρνητικός με τις απόψεις κάποιων οπλοδιδάσκαλων της εποχής του, οι οποίοι έλεγαν ότι το τρύπημα για να είναι πιο δυνατό θα έπρεπε να τραβούν το οπλισμένο με ξίφος  βραχίονα λίγο πίσω και μετά να εκτελούν νύξη. Κάτι που το χρησιμοποιούν κατά κόρο σήμερα οι ξιφομάχοι του ξίφους άσκησης της μοντέρνας ξιφασκίας. Ωστόσο το χρησιμοποιούν γιατί το χέρι τους δεν είναι έγκυρη επιφάνια και πολύ το κάνουν αυτό πιο πολύ για άμυνα παρά για να κάνουν πιο δυνατό το τρύπημα τους. Άλλωστε στη μοντέρνα ξιφασκία  δεν χρειάζονται τα ‘δυνατά’ τρυπήματα. Όμως οι σύγχρονοι οπολδοδιδάσκαλη της εποχής του Agrippa, έλεγαν ότι εκτός ότι είναι πιο δυνατό το τρύπημα αυτό είναι και πιο ασφαλές.  Ο Agrippa ωστόσο είχε μια εντελώς αντίθετη άποψη.

Μάλιστα έλεγε ότι κρατώντας το βραχίονα που κρατά το ξίφος καλά προτεταμένο, κάνει το όπλο να ‘ταξιδεύει’ σε ευθεία γραμμή και να κινείται ταχύτερα, έχοντας έτσι πλεονέκτημα. Επίσης επισημαίνει ότι τραβώντας το οπλισμένο χέρι πίσω για να εκτελέσει μετά ο ξιφομάχος τρύπημα, το μόνο που καταφέρνει είναι να χάνει χρόνο και να δίνει την ευκαιρία στον αντίπαλο του να αντεπιτεθεί. Το να κρατά κάποιος το  βραχίονα που κρατά το σπαθί προτεταμένο και τις γραμμές επίθεσης σωστά, ήταν κάτι πολύ σημαντικό για τη σχολή του Agrippa, και είναι κάτι που έχει περάσει μετά από αιώνες και στη μοντέρνα ξιφασκία και ιδιαιτέρα στο ξίφος μονομαχίας.

Οι ενέργειες της λεπίδας

 

Οι ενέργειες της λεπίδας στο σύστημα του Agrippa  μοιάζουν πάρα πολύ με εκείνες του Marozzo.

Τα βασικά κοψίματα της Ιταλικής σπαθασκίας είναι:

Tondo: Ένα οριζόντιο κόψιμο.

Sgualembrato: Ένα λοξό (διαγώνιο) κόψιμο με κατεύθυνση προς τα κάτω. (Οι

μεταγενέστεροι Ιταλοί οπλοδιδάκαλοι έχουν κι άλλα κοψίματα με την

ίδια ονομασία)

Fendente: Ένα κάθετο κόψιμο με κατεύθυνση προς τα κάτω.

Montante: Ένα κάθετο κόψιμο με κατεύθυνση προς τα πάνω.

Redoppio: Ένα λοξό διαγώνιο κόψιμο με κατεύθυνση προς τα πάνω (ανάλογο με το

Unterhau,από το Γερμανικού στυλ σπαθασκίας).

Όλες αυτές οι επιθέσεις πρέπει να εκτελούνται με το ‘ασθενές’ της λεπίδας που συνήθως είναι μια παλάμη από την αιχμή της. Η ζημία που προκαλεί  η ενέργεια σε συνάρτηση με το όπλο, γίνετε με ακρίβεια και όχι με τη δύναμη.

Τα κοψίματα μπορούν να εκτελεστούν με τη χρήση του ώμου ή με τη χρήση του καρπού με κυκλική και ταχύ κίνηση.

Επίσης με τη χρήση του καρπού σε συνάρτηση με τα δάχτυλα πρέπει να εκτελούνται και οι διαζεύξεις. Λέει στο βιβλίο του ο Agrippa:

… χωρίς να κινήσεις το βραχίονα σου από τη θέση, χαμηλώνεις την αιχμή όσο χρειάζεται για να αποφύγεις το ξίφος του αντιπάλου και στρίβοντας το χέρι, σημαδεύοντας με την αιχμή τη δεξιά πλευρά του εχθρού εκτελείς γρήγορα τρύπημα βηματίζοντας μπροστά με το δεξί σου πόδι, όλα σε ένα χρόνο, θα μπορείς να χτυπήσεις τον αντίπαλο…

 (… perche senza mouere punto il braccio del suo loco, abbassando alquanto la detta

punta, co schifar la spada contraria, & volgendo la mano in giro, verson la parte destra

del nemico, et breuemente, co’ l spingere d’ essa mano, & col passar innanzi, di pie

dritto, tutto in vn tratto potrebbe inuestir l’ auersario…)

 

Ο Agrippa επίσης πίστευε ότι τα μάτια του ξιφομάχου πρέπει να έχουν τη προσοχή τους στο οπλισμένο χέρι του αντιπάλου. Έγραφε στο βιβλίο του:

‘… για την μεγαλύτερη ασφάλεια σου θα είναι καλύτερο (κατά την άποψη μου) να έχεις καρφωμένα τα μάτια σου στο οπλισμένο με ξίφος χέρι του αντιπάλου, που είναι και η πηγή του κύριου και πιο κοντινού τρυπήματος … .’

(… per sicurezza maggiore di ciascuno il meglio sara (secondo il parer mio) l’ affissar’ li occhi ne la mano de la spada da la quale procedono le principali, & piu vicine botte… .)

 

Κοντολογίς η θέση του χεριού, χρήση των θέσεων φύλαξης και το που πρέπει να  βλέπουν τα μάτια, είναι οι πιο σημαντικές απόψεις του συστήματος που ανάπτυξε ο Μιλανέζος οπλοδιδάσκαλος.

Η χρήση των ποδιών

Ωστόσο η ξιφασκία δεν είναι κάτι στατικό. Αντίθετα είναι ένα δυναμικό και γεμάτο κίνηση σύστημα μάχης. Οι βασικές κινήσεις  χρησιμοποιούνται για να θέσουν το ξιφομάχο σε μια ασφαλέστερη θέση και πιο πλεονεκτική θέση ενάντια στον αντίπαλο ανάλογα με τη θέση που έχει ο αντίπαλος ξιφομάχος και το αντίθετο. Όλα αυτά γίνονται με τη χρήση των ποδιών των ξιφομάχων.

Η χρήση των ποδιών σε συνάρτηση με τη τοποθέτηση του ξίφους μπορεί να εκμηδένιση την απειλή του αντιπάλου. Η ζεύξη της λεπίδας σε συνάρτηση με σωστή χρήση των ποδιών ελαχιστοποιεί το κίνδυνο επιθέσεως από τον αντίπαλο. Στο βιβλίο του Aggripa ‘Trattato Di Scienzia d’Armes’, o συγγραφέας δίνει με μεγάλη λεπτομέρεια τα είδη των τεχνικών χρήσης των ποδιών. Όπως και οι θέσεις φύλαξης του Agrippa, έτσι και η χρήση των ποδιών είναι απλή και εύκολη να τη μάθει κάποιος, ωστόσο είναι πολύ πονηρές.

Passo:

Για όσους έχουν ασχοληθεί με τη μοντέρνα ξιφασκία τότε θα καταλάβουν αμέσως ότι δεν είναι άλλο από το βήμα μπρος που τόσες φόρες κάνουμε στις αίθουσες ξιφασκίας.

Το βήμα μπρος γίνετε από τη θέση φύλαξης για να πιέσει ο ξιφομάχος τον αντίπαλο ή να κλήσει την απόσταση και να μπει στην επιθυμητή απόσταση επίθεσης. Αν υποθέσουμε ότι έχουμε ένα δεξιόχειρα ξιφομάχο, τότε για να εκτελέσει κάποιος βήμα μπρος, βάζει δύναμη με το αριστερό πόδι και κινητέ μπρος ξεκινώντας με το δεξί. Μόλις η φτέρνα πατήσει το έδαφος ακολουθεί το αριστερό πόδι κρατώντας την ίδια θέση φύλαξης.

Riunate:

 

Εδώ έχουμε το βήμα πίσω που είναι ίδιο ακριβώς με το βηματισμό της μοντέρνας ξιφασκίας. Ξεκινά το πίσω πόδι (βηματίζοντας προς τα πίσω) και ακολουθεί το δεξί.

Gran Passo:

 

Ο‘Μεγάλος βηματισμός’, θα μπορούσε να πει κάποιος ότι είναι μια μισή προβολή. Για να εκτελέσει κάποιος το gran passo, ξεκινάει πρώτα με τη νύξη του χεριού που κρατά το ξίφος. Σαν συνέχεια αυτής της κίνησης ακολουθεί γρήγορα και το σώμα του ξιφομάχου. Η κίνηση αυτή δεν γίνετε από τα ισχία αλλά από τα γόνατα. Την ώρα που αρχίζει το σώμα να χάνει την ισορροπία του, ο ξιφομάχος πρέπει να αρχίζει να τεντώνει το πίσω πόδι (αριστερό αν είναι δεξιόχειρας) με μια κίνηση προς τα εμπρός, σε συνέχεια σηκώνει ελάχιστα από το έδαφος το μπροστά πόδι βηματίζοντας μπρος και ακολουθεί μαζί κι όλο το σώμα. Τα  δάχτυλα του μπροστά ποδιού είναι αυτά που αφήνουν το έδαφος τελευταία και η φτέρνα του μπροστά ποδιού είναι η πρώτη που πατά ολοκληρώνοντας τη κίνηση. Αφού το πόδι έχει πατήσει, το σώμα συνεχίζει μπροστά μέχρι η επιγονατίδα να βρίσκετε πέρα από το ταρσό.

Λεζάντα:Ο ‘Μεγάλος βηματισμός’ ή ‘Μισή προβολή’
Λεζάντα: Ο ‘Μεγάλος βηματισμός’ ή η ‘Μισή προβολή’

Passata:

 

Ο βηματισμός αυτός δεν είναι τίποτα άλλο από ένα ολόκληρο βήμα. Το πίσω πόδι έρχεται μπροστά περνώντας το αρχικά μπροστινό πόδι σε ευθεία γραμμή και αντιστρέφει τη θέση φύλαξη του ξιφομάχου από την άλλη πλευρά.

                                    

Mezzo Passo:

 

Είναι το εγκάρσιο βήμα ή σταυρωτό βήμα. Για παράδειγμα για να βηματίσει κάποιος δεξιά με εγκάρσιο βήμα, το δεξί πόδι κινείτε μισό βήμα προς τα δεξιά και μετά ακολουθεί το αριστερό. Ωστόσο με αυτό το βηματισμό ο ξιφομάχος μπορεί να κινηθεί και στις 8 κατευθύνσεις εκτελώντας αντεπίθεση ή επίθεση ή ακόμα και να αποφύγει την επίθεση του αντιπάλου.

 

Intagliata:

 

Είναι βήμα προς τα αριστερά με το μπροστινό πόδι (δεξί αν είναι δεξιόχειρας) που οδηγεί το ξιφομάχο στην εξωτερική πλευρά του αντιπάλου.

 

 

Inquartata:

 

Λεζάντα: Inquartata
Λεζάντα: Inquartata

Ο βηματισμός αυτός μεταφέρει το σώμα εκτός γραμμής επίθεσης του αντιπάλου. Αν υποθέσουμε ότι ο ξιφομάχος είναι δεξιόχειρας, τότε το αριστερό πόδι (πίσω) μετακινείτε προς τα δεξιά κρατώντας σταθερό το μπροστά πόδι μετατοπίζοντας έτσι το σώμα του ξιφομάχου προς τα δεξιά. Ταυτόχρονα το δεξί χέρι που κρατάει το ξίφος  τεντώνει μπροστά σε νύξη με σκοπό να δεσμεύσει τη λεπίδα του αντιπάλου ή ακόμα και να τρυπήσει εκτελώντας αντεπίθεση.

Ο Ιταλικός κύκλος

 

Ο Agrippa μαζί με άλλους Ιταλούς οπλοδιδάσκαλους όπως για παράδειγμα ο Marozzo δημιούργησαν ένα ευρύ σύστημα μάχης το οποίο ονομάζεται αλλιώς Ιταλικός κύκλος.

Η σύνθεση του Ιταλικού κύκλου είναι απλή:

1)     Διαστολή/ Συστολή

2)     Χρήση των γωνιών

3)     Χρονισμός του χεριού και των ποδιών

Μαζί με αυτές τις τρεις αρχές υπάρχουν και οι τρεις αποστάσεις.

1)     Κανονική: αν οι βραχίονες και των δυο ξιφομάχων που κρατούν το ξίφος είναι προτεταμένοι  οι punda των ξιφών βρίσκονται πάνω από το χειροπροφυλακτήρα του αντιπάλου. (Είναι η μεσαία απόσταση της μοντέρνας ξιφασκίας).

2)     Κοντινή: Με τα χέρια σε προέκταση οι χειροπροφυλακτίρες βρίσκονται μαζί.

3)     Απόσταση λαβής: Τα χέρια βρίσκονται στη εσωτερική πλευρά της εσωτερικής πλευράς του χειροπροφυλακτίρα του αντιπάλου.

Οι βασικές ιδέες πίσω από τις αρχές είναι οι ακόλουθες:

1)     Η αρχή Διαστολή/ Συστολή έχουν να κάνουν με το πώς όλες οι επιθέσεις πρέπει να γίνονται με διαστολή του χεριού προς τον αντίπαλο, και οι αμυντικές ενέργειες να εκτελούνται συστολή του χειρός σε κύκλο για να προστατευθεί ο ξιφομάχος.

2)     Η αρχή της χρήσης των γωνιών, έχει να κάνει με τις γωνίες που πρέπει να χρησιμοποιεί ο ξιφομάχος στις επιθέσεις του. Η αντίσταση είναι σημαντική όταν χρησιμοποιεί ο ξιφομάχος τις σωστές γωνίες. Η αντίσταση μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε επιθέσεις όσο και σε άμυνες για να διώξει τη punda του αντιπάλου εκτός στόχου, οδηγώντας τη punda του στη περίμετρο του νοητού κύκλου που περιβάλει το ξιφομάχο.

3) Η αρχή χρονισμού του χεριού και των ποδιών έχει να κάνει ότι το χέρι και το πόδι πρέπει να ολοκληρώνουν μαζί τις κινήσεις. Ενώ τα τρυπήματα και τα κοψίματα πρέπει πάλι να καταλήγουν μαζί με το μπροστινό πόδι. Αυτός ο χρονισμός των επιθέσεων δίνουν στην Ιταλική σχολή μια δυναμική που δε τη συναντάει κανείς σε άλλο σύστημα. Ωστόσο πρέπει να υπογραμμίσω πως το χέρι ξεκινά πρώτα την επίθεση και καταλήγει μαζί με το πόδι. Ο Agrippa συχνά χρησιμοποιούσε μια έκφραση του Maestro Andrea Lupo Sinclair: Il piede sostiene la

mano, la mano difende il piede’ , δηλαδή Το πόδι υποστηρίζει το χέρι, το χέρι υπερασπίζεται το πόδι’.

Η χρήση των τριών αρχών μπορεί να τις δείτε στο ακόλουθο σχεδιάγραμμα:

Ο ξιφομάχος Α επιτίθεται στη διάμετρο του κύκλου ανάμεσα στους δυο ξιφομάχους χρησιμοποιώντας την αρχή της διαστολής και της συστολής για να κλείσει την απόσταση. Ο ξιφομάχος Β κινείτε στο κύκλο μεταφέροντας τη λεπίδα σε επαφή με το ξιφομάχο Α την ίδια στιγμή που το πόδι του τοποθετείτε στο τελευταίο σημείο. Αυτή η αρχή της χρήσεις των γωνιών είναι απαραίτητη με την αρχή του χρονισμού του χεριού και των ποδιών.

Ένα χαρακτηριστικό του συστήματος του Agrippa είναι πως δεν αποκρούει τις επιθέσεις του αντιπάλου. Αντίθετα εκτοπίζει και παρεκκλίνει την επίθεση του αντιπάλου έχοντας μια πιο ασφαλές θέση από το να εκτελέσει απόκρουση. Αυτές οι κινήσεις ονομάζονται parrare και εκτελούνται με το false edge της λεπίδας ως προετοιμασία επίθεσης. Εκτελούνται σε συνάρτηση με τη κίνηση του σώματος κάνοντας τον ξιφομάχο να μπορεί να χτυπήσει τον αντίπαλο του χωρίς να χτυπηθεί.

Συμπεράσματα

Το σύστημα του Agrippa ήταν ένα σύστημα μάχης για μονομάχους της εποχής που άλλαξε όλη τη ροή της ιστορίας της ξιφασκίας. Ποιος θα περίμενε πως ένας μαθηματικός, μηχανικός και αρχιτέκτονας, που απλά ασχολούνταν ερασιτεχνικά με τη τέχνη της  ξιφασκίας, θα άλλαζε ριζικά όλη τη πορεία της στους αιώνες. Το παράδοξο ότι ποτέ δεν θεωρούσε τον εαυτό του ‘δάσκαλο της ξιφασκίας’ και όμως έδωσε τόσα πολλά σε αυτή σημαίνει πολλά. Ότι μερικές φορές οι εραστές της τέχνης δίνουν το έναυσμα στους μεταγενέστερους να παγιώσουν τις θεωρίες που οι σύγχρονοι τους ήταν εντελώς αντίθετοι. Ενώ ταυτόχρονα αντιλαμβανόμαστε ότι η επιστήμη της γεωμετρίας αλλά και η μηχανική είναι μια από τις αρχές της ξιφασκίας που πρέπει οι ξιφομάχοι να δίνουν μεγάλη σημασία.

Βιβλιογραφία

 Agrippa, Camillo ‘Trattato di Scienzia d’Armes, con filosofio dialogo, 1553’/ Digital Historical Documents by William Wilson

Marozzo, Achille ‘Opera Nova di Achille Marozzo, Bolognese, Generale de l’arte dell’armi’, 1536

Ξιφασκία και  Σπαθασκία του Ν. Πύργου, Διδασκάλου εν τη στρατιωτική σχολή, Τυπογραφείον Σ.Κ.Βλαστού, Αθήνα 1872

Ξιφασκία Μεθοδολογία Προπόνησης, Χ. Τσολάκης, Κ.Αθανασιάδης,Π.Ντουράκος, εκδόσεις Αθλότυπο

Η Αποκάλυψη της Γερμανικής Σπαθασκίας, Γ.Γεωργάς, ‘Μάχες και Στρατιώτες’ Τεύχος 14 / Μάρτιος – Απρίλιος 2013

Ευχαριστίες

Ευχαριστώ τους μαθητές μου, κ. Παναγιώτη Σικελιανό και την κα. Νάνσυ Κουλούρη για τη βοήθειά τους στη φωτογράφηση.

One thought on “Στοχασμοί στο ‘Πραγματεία στην επιστήμη των όπλων, με ένα φιλοσοφικό διάλογο’ του Camillo Agrippa

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s